Demonstratives: hic, ille, iste, is, ipse, idem

The pointing words: hic "this", ille "that", iste "that (of yours)", is "he, that", ipse "himself, the very", idem "the same".

Examples

• obveniunt illis ista omnia 2.1all these things happen to them
• nec is semper idem 2.2and not even that always the same
• in ipsius arbitrio prorsus posuere 2.11they have placed it entirely in his own power
• quod ille ait 2.13as the poet says

In the text 794

• I.6 neve eis fidem adhiberem, quae a praestigiatoribus magisque de incantationibus, deque daemonibus averruncandis, aliisque ejusmodi imposturis dicuntur:
• I.6 eidem debeo, quod philosophiae me addixerim; quodque Bacchium primum, tum Tandasidem, et Marcianum audiverim:
• I.7 A Rustico, quod in eam cogitationem devenerim, morum correctione curationeque indigere me:
• I.7 epistolas etiam simpliciter scriberem, ad normam scil. earum quas Sinuessa ad matrem meam idem ipse dederat.
• I.7 adhaec ut placabilis et reconciliatu facilis essem, adversus eos, qui offensionis caussam dederint, aut deliquerint aliquid, simulatque illi in gratiam redire vellent.
• I.7 huic denique debeo, quod Epicteti commentarios legerim, quorum is e domo sua copiam mihi fecit.
• I.8 ut idem semper essem, in doloribus acerrimis, in liberorum amissione, in morbis diuturnis.
• I.8 adhaec, quod in ipso, tanquam in exemplari vivo, evidenter cernere licuit, posse eundem, prout occasiones se dabant, et vehementissimum et remissum esse.
• I.8 ab isto didici, et quo modo beneficia, quae dicuntur, ab amicis accipere oporteret, ut nec acceptis obnoxius fierem, nec citra sensum tamen omnem transmitterem.
• I.9 et mores quibusvis accommodatos, ita ut quamvis consuetudo ipsius adulationem omnem suavitate vicerit, in veneratione tamen eisdem ipsis eodem ipso tempore non minus extiterit.
• I.10 nec probrose excipere, si quis barbarum quid, vel soloecum, vel absonum protulerit, sed illud tantum, quod dici debuerat, dextre proponere;
• I.10 idque sub specie vel respondendi, vel calculum dictis contribuendi, vel de re ipsa, non autem de dictione, una dispiciendi, vel per aliam aliquam istiusmodi scitam, sed quae oblique facta sit, commonefactionem.
• I.12 neve hoc modo sub negotiorum distinentium praetextu officia ea, quae vitae hujus necessitudo a nobis exigit, solens deseram.
• I.13 A Catulo, ne insuper haberem amicorum querimonias, etiamsi ratio earum nulla subesset, sed in statum ipsos pristinum restituere anniterer:
• I.14 item quod per eundem Thraseam, Helvidium, Catonem, Dionem, Brutum nosse ceperim;
• I.14 ab eodem item didici, simpliciter vivere; in philosophiae cultu constanter persistere;
• I.16 quod in honoribus, qui habentur, istis, gloriae inani nihil concesserit;
• I.16 quod eos audire promptus fuerit, qui adferre quid poterant, quod in publicum conduceret:
• I.16 quodque nemo illum abducere quiverit, quin pro merito suo unicuique rependeret.
• I.16 Porro quod ad vitam commodius transigendam conducentibus rebus, quarum copiam illi dapsilem sors suppeditabat, citra fastum, nec libere tamen minus, utebatur; ut et praesentibus simpliciter frueretur, neque absentia multum desideraret.
• I.16 quod nemo illum aut sophistam, aut vernaculum, aut scholasticum dixerit; sed virum maturum, consummatum, adulatione superiorem, rebus et propriis et alienis administrandis idoneum.
• I.16 in congressibus facilis, et festivus, nec ad fastidium id tamen.id "that" sums up what precedes: "and that, however, not to the point of tedium". His ease and charm never became tiresome. Supply erat here, as with facilis and festivus.
• I.16 sed per suam ipsius diligentiam efficeret, ut medicorum pharmacis fomentisve externis quam minime indigeret.ipsius strengthens the possessive: suam ipsius diligentiam "his own very care". It is genitive because "his" in suam stands for a genitive, "of him".
• I.16 quod maximum est, quod citra invidentiam eis concedebat, qui in facultate aliqua claruerunt, sive oratoria, sive legum vel morum vel aliarum quarumvis rerum notitia:
• I.16 sed et operam illis conferebat suam, ut pro eis, quibus maxime praecellebant, dotibus, existimationem singuli suam consequerentur.
• I.16 quod, cum secundum majorum instituta omnia exequeretur, ne hoc quidem affectaverat, ut majorum instituta praecise observare videretur.
• I.16 quod nec dimoveri proclivis, nec divagari, sed cum locis, tum et rebus eisdem, immorari consuetus.
• I.16 quod arcana haud multa, sed pauca admodum et rarissima habebat; eaque quae ad rempublicam duntaxat pertinerent.
• I.16 utpote cum is esset, qui non ad celebritatem ex rebus a se gestis acquirendam, sed id duntaxat quod facto erat opus, respiceret.
• I.16 totius denique vitae facies haec fuerat.haec agrees with facies: "this was the look", the manner just described. The pluperfect fuerat "had been" looks back over a life now ended. totius is the genitive of totus, which declines like ille.
• I.16 ita quadrabat in illum, quod de Socrate perhibetur, quod et abstinere et frui rebus eis norat, quibus plerique nec per infirmitatem abstinere, nec frui citra intemperantiam possunt.
• I.16 posse autem in altero tolerantem, in altero temperantem se praestare; illud vero vere viri est animo consummato invictoque plane praediti.
• I.17 caeterum numinis beneficio factum est, quod nulla ex rerum concursu occasio contigerit, quae affectum illum proderet.
• I.17 ab eisdem fuit, quod apud avi concubinam non sim diutius enutritus:esse ab aliquo 'to be from someone' means 'to come from him, be owing to him': 'it was from the same (gods) that …'. eisdem 'the same' points back to the gods of the opening; the quod clause is the subject of fuit, and the list goes on from here.
• I.17 quod principi patrique eidem subditus fuerim, qui me a fastu omni alienum redderet; fidemque faceret, posse in aula ita degi, ut nec satellitio, nec vestitu insigniore, nec funalibus statuisque istiusmodi, atque apparatu consimili opus sit:'To a ruler and a father, the same man': eidem 'the same' joins the two titles in one person, Antoninus Pius, emperor and Marcus's adoptive father. subditus fuerim 'I was subject' takes the dative.
• I.17 quod nutritios meos ad honores, quod expetere ipsi videbantur mihi, mature evexerim, nec spe distulerim, cum juvenes adhuc essent, deinceps id facturum me.
• I.17 ut, quantum ad Deos attinet, ac suggestiones, adjutationes, inspirationes ab ipsis profectas, nihil obstet omnino, quo minus juxta naturae praescriptum confestim vivam, nisi ipse tandem in culpa sim, qui Deorum submonitiones, et tantum non claras praeceptiones neutiquam observem.
• I.17 quod ea fuerim illorum copia instructus, qui ad liberos educandos mihi idonei existerent.
• I.17 quod cum philosophandi cupiditas incessisset, non in sophistam aliquem inciderim, nec commentariis evolvendis, vel syllogismis resolvendis, vel meteorologicis discutiendis, tempus deses contriverim. etenim ista omnia Diis adjutoribus ac Fortuna indigebant.
• II.1 obveniunt illis ista omnia a bonorum malorumque inscitia.
• II.1 ego vero, cum et naturam boni norim, quod honestum, malique, quod inhonestum sit, ipsamque adeo delinquentis naturam, quod congener mihi sit, non tam quod sanguinis seminisque ejusdem, quam quod mentis ac portionis divinae mecum particeps;
• II.2 proinde mitte libros. nec distrahere amplius: (nihil obstat, quo minus hoc facias) sed tanquam qui jam statim moriturus sis, carnes istas contemnas.
• II.2 Quin et animam considera, qualis sit. Spiritus est, sive aer, nec is semper idem, sed qui jugiter efflatus denuo resorbetur.
• II.2 tertium restat, pars illa principatum gerens.
• II.3 illud est autem parti unicuique bonum, quod universi fert natura, quodque ad eandem conservandam conducit.
• II.3 porro conservant mundum hunc, sicut elementorum, ita et concretorum ex his mutationes.
• II.3 Ista tibi sufficiant: decretorum vice jugiter sint.
• II.9 Horum meminisse semper oportet: quae universi, quae tua natura sit; quomodo haec ad illam affecta, qualisque pars qualis universi existat:haec 'this one' is the nearer-mentioned nature, yours; illam 'that one' is the nature of the universe. affecta stands for affecta sit 'is disposed towards', i.e. 'is related to'.
• II.10 atque omnino alter ei similior existit, qui prior laesus, doloris ratione ad irascendum adigitur: cum is sponte sua ad laedendum feratur, qui ad perpetrandum quidquam cupidine ducitur.
• II.11 et ne in ea, quae vere mala sunt, incidat quisquam, in ipsius arbitrio prorsus posuere.
• II.11 reliquorum siquid malum existeret, et de hoc utique pariter prospexissent, quo in ipso situm foret, in istud quoque ne incideret.
• II.11 atqui mors, et vita, honor et ignominia, dolor et voluptas, opes et paupertas, ista omnia bonis pariter malisque contingunt, cum nec honesta ea nec inhonesta sint.Four pairs of nouns come first; ista omnia 'all these things' then gathers them up as the subject of contingunt. A neuter plural can sum up nouns of any gender.
• II.12 Facultatis rationalis est, considerare, quam velociter evanescant omnia, in mundo corpora, in aevo eorundem etiam memoria:
• II.12 quid sit ipsum mori; quodque siquis rem ipsam per se intueatur, cogitationeque ab illa submoverit ea omnia, quibus tanquam larvis horrendis instructa imaginationi nostrae se objicit, nihil esse aliud comperiet quam opus naturae.
• II.12 ejusdem denique facultatis fuerit, considerare, homo Deum quomodo, et qua sui parte contingat; quoque pacto habitura se sit pars ista, ubi corpore soluta fuerit.
• II.13 Nihil homine illo miserius est, qui omnia undique pervagatur, et cum ea quae subter terram sunt, quod ille ait, scrutatur, tum quae in animis alienis, conjectura nititur indagare;
• II.13 sed et modo quodam miseranda quandoque, ob bonorum malorumque ignorationem. nec sane defectus hic minor est illo, qui alba et nigra internoscere prohibet.
• II.14 Etiamsi ter mille annos victurus esses, et totidem insuper myriadas, illud tamen meminisse debes, nec ullam aliam vitam ab ea, quam degit, amittere quenquam; nec aliam ab ea, quam amittit, degere.
• II.14 eademque ratione id quod amittitur, momentaneum tantum esse constat.
• II.14 horum itaque duorum meminisse oportebit: alterius nimirum, quod omnia ab aeterno consimilia fuerint, et in orbem ferantur:
• II.14 praesens siquidem duntaxat uterque tempus amittit, cum hoc duntaxat habeat, nec amittere possit quis, quod non habet.
• II.15 docent hoc, quae a Monimo dicta sunt.
• II.15 horum autem utilitas comparebit, si quis quae festive ab illo conscripta sunt, quatenus veritatem habent patrocinantem, admiserit.
• II.16 Contumelia se afficit anima humana: inprimis, quando abscessus et quasi struma mundi, quantum in ipso est, evadit.
• II.16 quinto, quoties actionem aut conatum suum ad nullum certum scopum destinat, sed temere agit, et nescia ipsa, quid velit.
• II.16 cum etiam minutissima quaeque ita sint agenda, ut ad finem ipsum referantur. finis autem animantium rationis participum hic est, ut civitatis ac politiae antiquissimae rationi legibusque obsequantur.
• II.17 ea autem in hoc consistit, ut genium quis suum interim conservet integrum, contumelia ac laesione omni immunem, voluptate ac dolore omni superiorem,
• II.17 porro quaecunque eveniunt ac destinantur sibi ita excipientem, tanquam inde obvenientia, unde venerit ipse:
• II.17 mente denique propitia placidaque mortem ipsam expectantem, tanquam elementorum eorum dissolutionem, ex quibus animal unumquodque consistit.
• III.1 Non est hoc tantum nobis cogitandum, singulis diebus absumi vitam, minoremque ejusdem superesse portionem:
• III.1 sed et illud reputandum, quod, si quis diutius vitam protraxerit, incertum sit, utrum mentis vires pariter idoneas sit habiturus ad rerum intelligentiam, et ad contemplationem eam quae ad rerum divinarum humanarumque peritiam contendit.
• III.1 ea vero vis, qua sese uti possit, et officii sui numeros omnes absolvere, et quae animo conceperit distincte explicare, et de hoc ipso, an mortem sibi consciscere debeat, considerare,
• III.1 et ejusmodi universa, quae rationem probe subactam desiderant, haec, inquam, vis jam prorsus extincta jacebit.After so long a list Gataker starts the subject again: haec, inquam, vis "this power, I say" repeats ea vero vis from the beginning of the last part, and only now comes its verb, jacebit "will lie". extincta jacebit "will lie extinguished" (extincta is Gataker's spelling of exstincta): the reasoning power may be dead while the body still lives.
• III.1 Festinandum itaque, non hac sola ratione, quia mortem propius per momenta singula acceditur, sed hac insuper, quia rerum cogitatus et intellectus ante mortem nos saepenumero destituit.
• III.2 Etiam istud est observatu non indignum, quod ea quoque quae a natura genitis superveniunt, gratiam suam quandam et venustatem obtinent.
• III.2 attamen intercisa et hiantia ista, quamvis ab artis pistoriae instituto aliena, decoris speciem quandam prae se ferunt, et comedendi desiderium suo modo irritant.
• III.2 sed et in olivis praematuris, illud putredini vicinum, gratiam peculiarem quandam baccae conciliat.
• III.2 quia tamen rebus naturalibus adnascuntur, et ornatum illis adjiciunt, et contemplantium quoque animos afficiunt.
• III.2 proinde, siquis animum ac cogitationem norit altius defigere in ea quae in universo hoc fiunt,
• III.2 nihil fere etiam in eis, quae quasi appendicis cujusdam loco res naturales consequuntur, deprehendet, quod non etiam cum oblectatione quadam huic ipsi commendare sese videatur.
• III.2 quin et idem ferarum rictus veros haud minore cum voluptate contuebitur, quam pictorum fictorumve arte per imitationem expressos.
• III.2 denique contingunt multa hujusmodi, quae non cuivis sunt grata, sed illi duntaxat qui adversus naturam operaque ejusdem animum habuerit probe conciliatum.
• III.3 Hippocrates, ubi multos sustulerat morbos, morbo tandem et ipse sublatus est.
• III.3 Chaldaei, cum multorum mortem praedixissent, morti demum et ipsi concesserunt.
• III.3 Alexander, Pompeius, C. Caesar, cum tot urbes funditus evertissent, tot hominum myriades in praelio cecidissent, ipsi quoque tandem vita excesserunt.
• III.3 quorsum ista? navem conscendisti, navigasti, appulisti: egredere.
• III.3 an non enim praestantius est id quod inservit? cum alter mens et genius, alter limus et sanies sit?
• III.4 puta, cogitando, quid iste vel ille agat, et quorsum hoc vel illud agat, quid loquatur, quid cogitet, quid machinetur, et caetera.
• III.4 assuefacere vero te debes, ut ea duntaxat cogites, de quibus siquis subito te requisiverit, quid nunc in animo versas? libere statim respondere queas, istud vel illud.
• III.4 Vir ita compositus, quo minus in optimorum numero censeatur, jam nihil est, cum deorum sacerdos ac minister quidam existat, eoque quod intra se gerit, numine rite utatur.
• III.4 et illa quidem honesta praestat, ista optima esse persuasum habet.illa and ista pick up the two things just named: his own tasks (agendis) and what the universe allots him (destinata). quidem marks the first half of the contrast. Gataker's illa here looks back to the farther of the two, ista to the nearer.
• III.4 sors enim unicuique assignata, et conducit ei, et in eum finem est eidem collata.
• III.4 meminit etiam, cognatum esse rationale omne: et naturae ipsius humanae rationem ab unoquoque hoc exigere, ut hominum quorumvis curam habeat.
• III.4 porro nec a quibuslibet existimationem esse capessendam, sed ab eis tantum, qui naturae consentaneam vitam agunt.
• III.4 itaque laudem illorum nihili pendit, qui ne sibi quidem ipsis placent.
• III.5 porro vultus adsit hilaris; animusque ita comparatus, ut nec externo aliquo indigeas ministerio, nec tranquillitate ea, quam ab aliis suppeditari necesse sit.
• III.6 animo ita affecto, ut in eis, quae secundum rationis dictamen peragenda sunt, sibimet ipsi, in eis quae citra consilii proprii opem obveniunt, fato acquiescat.
• III.6 ad quam animo devergente si inclinaveris quicquam, bonum illud proprium et peculiariter tuum quo minus libere colas praeferasque, obstabit.
• III.6 at tu simpliciter libereque id quod praestantius est eligito, eique strenue adhaerescito.
• III.6 praestat autem id quod conducit.
• III.7 qui enim mentem geniumque eundem suum, et virtutis hujusce ritus sacros, caeteris omnibus antetulerit, is tragoediam nullam excitat, non ingemiscit, non solitudine, non frequentia opus habet:eundem agrees with genium: "his mind and his guardian spirit, (which is) the same", that is, the spirit within is nothing other than his own mind. hujusce (hujus with the strengthening -ce) refers to that spirit: "the sacred rites of its virtue", the worship that consists in its excellence.
• III.7 hoc autem unum per vitam totam cavet religiose, ne mens sibi quicquam eorum subterfugiat, quae animantis rationalis et civilis propria sunt munera.
• III.8 neque vero vitam hujus non consummatam fatum unquam abruperit. perinde ac si tragoedum dixerit quis ante fabulam peractam scena cessisse.
• III.8 quin nec servile quippiam in eodem aut affectatum deprehendas, aut addictum, aut abscissum, aut quod censuram refugiat, aut quod latebras requirat.
• III.9 in hoc enim sita sunt omnia, ut menti tuae nulla insit cogitatio quae vel naturae, vel animantis ratione praediti conditioni non sit consentanea.
• III.9 postulat autem ista, ut nihil temere statuamus, ut hominibus benevoli, Deisque obsequentes simus.
• III.10 Missis itaque rebus caeteris, pauca ista apud te habeas.
• III.10 eaque homuncionum morti celerrime concedentium, qui ne seipsos quidem probe norint, nedum jam olim defunctum quempiam, successionibus propagata.
• III.11 Eis quae dixi monitis salutaribus, istud unum adjectum sit:
• III.11 ut definitio sive descriptio fiat semper rei illius quae sub cogitationem cadit;
• III.11 quo ipsa per se nuda ex natura sui, eademque integra, per partes sui universas, quale quid sit, distincte possis dijudicare;
• III.11 eademque sic intueri semper, ut mentem simul subeat, quali mundo qualem usum hoc praebeat, quamnam universi respectu dignitatem obtineat;
• III.11 quamnam, hominem quod attinet, qui civem agit civitatis supernae illius, cujus reliquae civitates istae quasi familiae existunt;
• III.11 quanam item virtute adversus rem eam sit usus; mansuetudine puta, fortitudine, veritate, fide, simplicitate, frugalitate, an alia aliqua.
• III.11 de singulis ergo rebus dicendum est; Hoc divinitus venit;
• III.11 hoc a fati serie connexa contextaque, vel a concursu fortuito istiusmodi:
• III.11 hoc a contribuli, congenere, sodale; qui ipse quidem quid naturae suae consentaneum sit nescit.
• III.11 caeterum ego, cum norim, ideo adversus illum benevole justeque me gero, juxta societatis legem a natura latam.
• III.11 interim tamen in mediis istis pro rei cujusque aestimatione rationem ejusdem habeo.
• III.12 huic, inquam, si adhaeseris, nihil ulterius expectans, nihil fugitans; sed quod prae manibus est juxta naturae dictamen agere, et in dictis quibusque animo heroico veritatem libere proloqui contentus; prospere plane victurus es.
• III.12 hoc autem quin facias, qui impediat, nullus est.
• III.13 et rem quamque, etiam levissimam, ita peragas, ut qui memineris duo ista esse invicem connexa.
• III.15 Nesciunt quam variae significationis sint vocabula ista, furari, serere, emere, quiescere, quid facto opus est videre, quod quidem non oculis corporeis, sed visu quodam aliusmodi efficitur.
• III.16 Si caetera ergo eorum, qui jam dicti sunt, communia fuerint, restat, ut viri boni hoc sit peculiare, in eis quae officii sui esse videbuntur, mentis ductum sequi, et fatis volventibus casus vitae intextos lubenter amplexari;
• III.16 huic tanquam Deo, decenter obsequi; nihil a veritate alienum proloquendo, nihil a justitiae ratione devium exequendo.
• III.16 Quod si nemo illi fidem adhibuerit, quod simpliciter, modeste, tranquille degat, neque id a quoquam aegre ferre, aut a via ea, quae ad vitae finem ducit, ideo divertere:
• IV.1 neque enim de materia certa ulla solicita est: sed ad ipsa etiam praeposita cum exceptione fertur:
• IV.1 quemadmodum ignis validior, ubi ea, vel obvia facta, vel injecta, corripuerit, quae lucernam exilem cito extinxissent, accommodat sibi et absumit, et ex eis ipsis incrementa capit.
• IV.3 Recessus sibi requirunt multi multos, villas agrestes, litora, montes. istiusmodi loca et ipse plurimum soles appetere.
• IV.3 hoc autem totum vulgarium cum primis est hominum. cum liceat, quocunque ipse volueris tempore, in teipsum secedere.
• IV.3 nusquam enim aut quietior aut otii amplioris cuiquam secessus datur, quam in suam ipsius animam.
• IV.3 tranquillitatem eam dico, quae in animi probe compositi statu consistit.
• IV.3 hoc itaque recessu jugiter usus, te renova.
• IV.3 perpendens tecum dogma illud, homines alterum alterius caussa natos esse; tum aequanimitatem esse justitiae portionem; porro invitos delinquere;
• IV.3 At universi ipsius administratio, et inde obvenientia, aegre tibi faciunt.
• IV.3 reduc tibi in memoriam disjunctivum illud, aut numinis providentia, aut atomorum concursu constant universa: vel ea etiam argumenta, quibus liquido demonstratur, mundum istum civitatis instar obtinere.
• IV.3 tum quam inanes plane applausus isti; quam mutabile et judicii expers faventium vulgus; quam angusto denique spatio laus ista terminetur.
• IV.3 siquidem et terra tota puncti instar habet; hujusque ipsius angulus quam exiguus incolitur;
• IV.3 istic autem agentium quota pars, et hi quales sunt, qui te celebraturi sint?
• IV.3 proinde, memento tandem in particulam istam secedere:
• IV.3 et cum primis, cave distraharis, cave obnitaris. liber esto potius, resque ipsas intuere, ut vir, ut homo, ut civis, ut animal mortale.
• IV.3 Ista autem duo prae reliquis ad manum tibi sint maxime, ad quae jugiter intendas.
• IV.3 alterum, quod res ipsae animam non attingunt, sed extrinsecus immotae manent: molestiae autem ab opinione sola proveniunt.
• IV.3 sed et perpende tecum, quam multarum rerum mutationibus interfueris ipse.
• IV.4 si ratio, etiam ea quae quid agendum, quid omittendum praescribit, ratio communis est.
• IV.4 si haec, lex quoque communis est.
• IV.4 hoc si conceditur, cives sumus: et hoc dato, politiae alicujus participes: et ex consequenti, civitatis instar mundus est.
• IV.4 unde ergo nobis intellectu, ratione, atque adeo lege agere posse, nisi inde, a communi illa civitate?
• IV.5 ex eisdem elementis concretio illic, in quae istic resolutio. nihil omnino, cujus quenquam pudeat:
• IV.5 cum nihil subsit, quod animali intellectu praedito non congruat, vel constitutionis ejusdem rationi repugnet.
• IV.6 siquis aliter vult esse, idem ficum succo acri carere velit.
• IV.6 illud interim omnino memineris, brevi futurum; ut vestrum uterque defungatur: tum paulo post ne nomina quidem utriusque superfutura.
• IV.7 Opinionem tolle, tollitur simul et querimonia illa, laesus sum.
• IV.7 hoc sublato, tollitur damnum omne.
• IV.8 Quod hominem ipsum sese deteriorem non facit, nec vitam illius fecerit deteriorem; sed nec damno aut interiore aut exteriore affecerit.
• IV.10 id quod si sedulo observaveris, facile deprehendes; non ex connexione duntaxat necessaria, sed ex ratione justa consequi universa, et tanquam ab eo, qui pro dignitate cuique suum tribuit, provenire.
• IV.10 hoc itaque, prout cepisti, observare pergas; et quicquid feceris, bonum te praestes, quomodo bonus quis proprie dicitur.
• IV.10 in omni actione tua serves istud.
• IV.11 Tu ne ea opineris, quae is autumat, qui contumelia te afficit; vel etiam quae ille autumare te vult. verum res ipsas, quomodo vere se habeant, cogites.
• IV.12 Duo ista in promptu tibi semper sunt habenda:
• IV.12 veruntamen sententiae mutatio ista niti semper debet probabilitate aliqua, vel justum esse, vel in publicum utile, vel aliud hujusmodi, id ad quod transitur, non autem quod jucundum aut gloriosum existat.
• IV.13 cur ergo ea non uteris? haec enim si quod suum est fecerit, ecquid est amplius quod requiras?
• IV.14 Tanquam pars universi hujus, extitisti.
• IV.14 in id quod produxit te evanesces. vel potius mutatione quadam interveniente in rationem seminalem recipieris.
• IV.15 Multae thuris glebulae in ara eadem; alia citius, alia serius decidit: citius autem an serius, nihil interest.
• IV.16 Intra decimum diem Deus illis ipsis videberis, quibus nunc pro bellua et simia haberis, si ad decreta rationisque cultum te retuleris.
• IV.18 Quantum is otii lucratur sibi, qui non animadvertit, quid proximus quis dixerit, egerit, cogitaverit;
• IV.18 sed quid ipse tantum agat, quo id justum sit piumque; nec, ut Agatho loquitur, mores nigros quod resipiat.
• IV.19 Qui de fama posthuma solicitus est, non cogitat fore, ut unusquisque eorum qui ipsius meminerint, mox fato sit concessurus;
• IV.19 et qui huic successerit, ipse pariter; donec tandem memoria omnis prorsus per suspicientes eosdemque mox extinctos protelata, et ipsa prorsus extinguatur.
• IV.19 finge, vero et immortales, qui tui meminerint, memoriamque tui et ipsam immortalem fore, quid hoc ad te tamen?
• IV.19 nec ad mortuum jam dico, sed ad superstitem ipsum laus quid facit?
• IV.19 omittis enim intempestive id quod in te natura posuit, dum ab aliorum interim sermonibus pendes.
• IV.20 atque hoc de eis quoque dico, quae vulgari sermone bona dicuntur: puta, de rebus corporeis artiumque operibus.
• IV.20 quod est igitur vere bonum, id nihilo ulterius indigebit, non magis quam lex, quam veritas, quam benevolentia, quam modestia.
• IV.21 Animae si perennant, quomodo eas ab aeterno ceperit aer?
• IV.21 quomodo vero, quae ab aevo tam immenso in ea condita sunt, corpora terra capit?
• IV.21 locumque hoc pacto faciunt aliis intra sedes easdem insuper recipiendis.
• IV.21 hoc respondere licebit, si pro concesso sumatur, animas corporibus esse superstites.
• IV.21 quin et reputanda est non sepultorum tantum hoc modo corporum multitudo, sed et animalium, quae quotidie tum a nobis, tum a bestiis, comeduntur.
• IV.21 quam ingens enim horum turba absumitur, et in vescentium visceribus hac ratione quasi sepelitur?
• IV.21 et tamen capit haec omnia locus iste, dum partim in sanguinem, partim in aeriam, igneamque naturam transmutantur.
• IV.21 elicitur ea per distributionem rei in materiam et formam.
• IV.23 fructus instar id est omne mihi, quod tempestates tuae, o Natura, ferunt.
• IV.23 O urbs amica Cecropis, inquit ille: tu vero non dicturus es, O urbs amica Jovis.
• IV.24 istud enim non eam duntaxat, quae bona agendo, sed et eam, quae pauca agendo comparatur, tranquillitatem producit.
• IV.24 oportet itaque ad singula sibi suggerere, an non istud ex earum numero est, quae non sunt necessaria?
• IV.25 eum dico, qui rebus ab universo sibi assignatis acquiescit, et propria actione, quae justa, affectione, quae benevola sit, contentus agit.
• IV.26 Illa vidisti? et ista vide.A question with no question word: Latin can ask by tone alone, and here the question works like a condition: "Have you seen those things? Then look at these too." illa "those" points to things further off, already seen; ista "these" to the things now before you. et means "also".
• IV.29 Si peregrinus in mundo est, qui ignarus est eorum, quae in mundo existunt: perinde certe in mundo peregrinus est, qui ignarus est rerum quae in eodem geruntur.
• IV.29 hoc enim, quicquid est, profert eadem, quae et te protulit.The object hoc "this" comes first and the subject eadem after the verb. eadem is feminine, "the same (nature)", taking up naturae in the sentence before. quicquid est "whatever it is" is thrown in: whatever happens is brought forth by the same nature that brought you forth too. protulit is the perfect of profero, from the irregular fero, ferre, tuli, latum.
• IV.30 Iste sine tunica philosophatur; ille sine libro: alius quispiam seminudus.Iste … ille … alius quispiam point at three men in turn: "this one … that one … some other", i.e. "one … another … a third". The verb philosophatur is said only once and is understood with each: "that one (practises philosophy) without a book", and so on. seminudus "half-naked" describes the third man.
• IV.31 Quam didicisti artem, eam diligito, eidemque acquiescito.
• IV.32 Cogita, verbi gratia, tempora sub Vespasiano acta, eadem prorsus omnia, quae nunc sunt, deprehendes.eadem … quae "the same … as": after idem the relative means "as". So "all exactly the same things as there are now". The long list that follows spells out what these things are.
• IV.32 ita transiit, nec jam usquam est illorum vita:
• IV.32 Rursus ad Trajani tempora te transferas. eadem denuo cuncta comperies.
• IV.32 istorum quoque vita morte jam commutata est.
• IV.32 illi vero cum primis sunt memoria recolendi, quos ipse noris aliquando se rebus inanibus distinuisse, cum id interim facere, quod conditioni propriae consentaneum erat, huic firmiter inhaerere, eodemque contentum esse, neglexerint.
• IV.32 illud etiam istic meminisse oportet, in actione unaquaque eam, quae adhibetur, curam, pro rei dignitate ac congruentia esse attemperandam.
• IV.33 pari modo et eorum, qui quondam celeberrimi fuerunt, nomina, quasi glossemata quaedam nunc facta sunt:
• IV.33 atque haec de eis dico, qui cum admiratione hominum aliquando claruerunt.
• IV.33 porro quidnam est hoc ipsum memoriam aeternam consequi? mera vanitas.
• IV.34 Fato sponte tua te dedas; ei permittens, quibuscunque libuerit rebus te destinet.
• IV.36 Hoc jugiter considera, omnia ista quae fiunt, mutatione fieri.
• IV.36 et assuesce te cogitationi isti, nihil aeque diligere universi naturam, ac ea quae jam existunt mutare, et ex eis sic mutatis nova germina refingere.
• IV.36 seminis enim rationem habet quandam quicquid est, ad id quod ex eodem futurum est.
• IV.38 Mentes illorum intuere, et studia etiam, qualia fugiant, qualia prosequantur.
• IV.39 ubi ergo? in ea nimirum parte tui; quae de malis opinatur.
• IV.39 ista malum nihil opinetur, et bene se habitura sunt omnia.
• IV.39 etiamsi, quod huic proximum est, corpusculum secetur, uratur, suppuretur, putrescat, quiescat tamen pars ea quae de istis opinatur.
• IV.39 hoc est, ne censeat aut malum aut bonum esse, quod viro malo bonoque pariter potest obvenire.
• IV.39 quicquid enim et secundum naturam et praeter eandem viventi ex aequo contingit, id ipsum neque secundum neque praeter naturam est.
• IV.40 item quomodo ad sensum hujusce, unum et illum, omnia referantur: unoque quasi impetu ferantur universa, et ad omnia producenda cooperentur;hujusce is hujus "of this" with the strengthening -ce: "of this (living world)". unum et illum "one, and that (one)" is added to stress that the world has a single perception, to which everything in it is reported, as all that happens in a body is felt by one soul.
• IV.43 simul enim atque comparuerit quicquam, abripitur; et aliud quidem abripitur, illud vero denuo inferetur.
• IV.45 et quemadmodum ea quae in mundo existunt, concinne admodum certo inter se ordine componuntur: ita et quae fiunt, non successionem nudam, sed admirabilem quandam concinnitatem prae se ferunt.
• IV.46 Dictum illud Heracliti in memoria semper habeatur; terrae mors est, aquam fieri; aquae mors est, aerem fieri; aeris vero, ignem fieri: et e converso.
• IV.46 illius quoque meminisse profuerit, qui quo via duceret, oblitus est.
• IV.46 quodque plerique a ratione illa dissentiunt, qua cum vel maxime conversantur jugiter, quaque universa administrantur, et peregrina eis videntur, quibus quotidie occurrunt.
• IV.46 sed nec puerorum instar quicquam agendum, hoc est, ex mera traditionis ratione, quia a parentibus sic accepimus.
• IV.48 Percurre itidem quoscunque noveris ipse, qui vice frequenti, alii alios ubi sepelierant, et ipsi tandem elati sunt:
• IV.48 horum summa huc redit, ut humana omnia semper sic aspicias, tanquam quae diurna et vilia sint:
• IV.48 utque temporis ideo punctum hoc insecabile naturae convenienter transigas, ac propitius decedas;
• IV.49 Promontorii par esto, cui fluctus jugiter cum allidantur, ipsum tamen consistit, undarumque circumfusum sibi aestum compescit.
• IV.49 Infelicem me, inquit ille, quod mihi istud contigerit.
• IV.49 quamobrem ergo illud infelicitatis potius, quam felicitatis istud loco habetur?
• IV.49 num illud hominis infortunium dicis, quod naturae humanae neutiquam adversatur?
• IV.49 aut naturae humanae adversari quicquam dixeris, quod secundum ejusdem voluntatem contingit?
• IV.49 quid autem ea velit, non est ut nunc discas.
• IV.49 memineris deinceps, quoties inciderit quicquam quod ad tristitiam impellat te, decreto hoc uti:
• IV.49 Non est infelix casus iste, sed fortiter ferre hoc felicitatis est.
• IV.50 Vulgare quidem hoc est, efficax tamen ad mortem contemnendam adminiculum, si eos recolas qui vitae avidi eidem fuerint diu immorati.
• IV.50 quid enim amplius illis, quam immature defunctis contigit?
• IV.50 Omnino jacent alicubi defuncti et illi, Cadicianus, Fabius, Julianus, Lepidus, aut si quis alius hujusmodi, qui postquam multos extulerant, efferebantur et ipsi.
• IV.50 exiguum enim omnino intercedit spatium; idque per quot molestias, cum quibus hominibus, in quali corpusculo exantlatum?
• IV.50 si enim aevi praeteriti immensitatem adverteris et futuri itidem infinitatem, quid tandem distabit, triduanus qui fuerit, ab eo qui secula tria transegerit?
• IV.51 compendiosa est ea, quae secundum naturam est. in omni nimirum cum dictione, tum actione veri rectique curam habere.
• V.1 Mane, cum gravatim exurgis, in promptu sit tecum hoc modo disserere; Ad opus humanum jam expergiscor.
• V.1 aut nunquid ad hoc conditus sum, ut stragulis involutum decumbens me foveam?
• V.1 At hoc, inquis, oblectat magis.
• V.1 an non arbusculas, aviculas, formicas, araneas, apiculas vides eam quam in mundo stationem obtinent, excolere satagentes?
• V.1 praescripsit et edendi atque bibendi. tu vero ultra modum, ultra id quod sufficit, in istis procedis.ultra with the accusative is "beyond", repeated for force: "beyond the limit, beyond what is enough". istis "these things" are sleep, food and drink; iste often points with a touch of scorn.
• V.1 etenim vere temet non diligis. alioqui naturam tuam, quaeque illa vult, diligeres.
• V.1 siquidem artes suas qui diligunt artifices, earundem operibus etiam intabescunt, illuvie inediaque affecti.
• V.1 et isti enim, ubi rebus hisce addicti fuerint, nec cibum, nec somnum capere magis expetunt, quam ista, ad quae tam enixe feruntur, promovere:
• V.3 habent enim illi mentem propriam, proprioque ducuntur impulsu:
• V.3 eadem enim est harum utriusque via.
• V.5 haec itaque praesta, quae in te omnino sunt sita, animum sincerum, gravem, laborum tolerantem, voluptatum abstinentem, sorte contentum, paucorum indigum, mitem, liberum, luxu alienum, serium, sublimem.
• V.5 an non intelligis quam multa praestare cum jam possis, ad quae inhabilitatis naturalis aut ineptitudinis nullus suppetit praetextus, sponte tamen in eis inferior adhuc persistis?
• V.5 hoc tantummodo nomine si notari poteras, quod tardiori hebetiorique ingenio natus sis, exercitatione vitium istud corrigere conandum fuerat, hebetudinem tuam neque insuper habendo, neque in eadem tibi complacendo.
• V.6 sicut equus, ubi cucurrerit, canis venatus fuerit, apes mel confecerit; ita iste, ubi benefecerit, non clamore prosequitur, sed ad aliud ejusmodi opus se transfert; quemadmodum vitis ad racemos alios denuo suo tempore producendos.
• V.6 in horum ergo numero esse oportet, qui quid faciant, ipsi quodammodo ne intelligunt quidem? ita plane.
• V.6 At hoc ipsum, inquis, quid agas, intelligere necessarium est.
• V.6 est enim societatis legem colentis proprium hoc, ut sentiat se secundum legem illam agere; utque velit etiam, per Jovem, eum quocum sic agit, id persentiscere.
• V.6 siquidem et illi rationis specie quadam probabili abducuntur.
• V.8 Cujusmodi illud est, quod dici solet, Aesculapium huic vel illi coordinasse, ut equitet, ut frigida proluatur, ut discalceatus incedat:
• V.8 ejusmodi quiddam est, et quod huic vel illi coordinavit universi natura, ut morbo teneatur, corpore mutiletur, liberos amittat, aut aliud tale quippiam.
• V.8 siquidem et ibi coordinavit illud, sensum hunc habet, acsi diceretur, hoc ad illud ordinavit, tanquam quod ad ejusdem sanitatem conducat:
• V.8 atque istic pariter, quicquid unicuique contingit, ad illud ordinatur quodammodo quod fato congruum existat.
• V.8 et quemadmodum ex cunctis corporibus mundus iste, quo corpus ejusmodi sit, consummatur; ita ex caussis universis, quo caussa sit ejusmodi fatum conficitur.
• V.8 intelligunt hoc quod dico etiam rudissimi quique.
• V.8 dicunt enim tulit hoc illi, sors nimirum.
• V.8 hoc itaque illi ferebatur; istudque illi coordinabatur.
• V.8 proinde ita excipiamus ista, quomodo ea solemus, quae Aesculapius praeceperit.
• V.8 multa siquidem et in illis aspera sunt, quae sanitatis spe tamen libenter admittimus.
• V.8 altera, quod universi gubernatori prosperitatis et consummationis, atque adeo permansionis ipsius procurandae ex parte caussa sit.
• V.8 mutilatur enim integrum ipsum, si quid vel minimum abscindas a connexione et continuitate, ut partium universi, ita et caussarum.
• V.9 illud autem memineris, philosophiam ea sola velle, quae natura tua ipsa velit.
• V.9 voluptas autem nonne hac ratione nos fallit?
• V.9 ipsa vero prudentia quid gratius compereris, cum facultatem intelligentia scientiaque in te praeditam ejusmodi cogitaveris, quae nusquam impingat, sed in omni re prospere feratur?
• V.10 Res quidem ipsae adeo sunt abditae, ut philosophis haud paucis, nec vulgaribus eis, omnino percipi nil posse visum sit,
• V.10 ad subjecta jam ipsa si transieris, quam caduca, quam vilia sunt? quaeque etiam cinaedo, scorto, latroni in possessionem cedere possint.
• V.10 contra potius solari se quemque par fuerit, dissolutionem sui naturalem operiendo, moramque interea haud gravate ferendo, dum duobus hisce acquiescit prorsus;
• V.10 hanc enim transgredi qui cogat, nullus est.
• V.11 hoc te jugiter interroga, simulque te percontare; Ecquid mihi nunc versatur in parte mei illa, quae principalis dici solet?
• V.12 si quid eorum quae revera bona sunt mente quispiam conceperit, puta, prudentiam, temperantiam, justitiam, fortitudinem, ista, inquam, si animo praeconceperit, non sustinebit adjectum huic audire quicquam, quod non rei bonae probe congruat.
• V.12 ita etiam vulgus hominum differentiae istius habent aliquam notitiam.
• V.12 alioqui enim non offenderet et tanquam dictu indignum repudiaretur, si de illis enunciaretur; cum de divitiis eisque fortunae bonis quae ad luxum pompamve ferunt, tanquam apte sciteque dictum, admittamus.
• V.12 Eas nunc et quaeras licet, utrum in honore habendae, aut in bonis censendae sint res hujusmodi, quibus animo prius conceptis illud commode possit adjici, homini istis instructo prae opulentia sua non suppetere, ubi ventris onus deponat.
• V.19 ipsa sola sese mutat movetque.ipsa "it itself" is the soul, set against Res ipsae "the things themselves": the things cannot move the soul; the soul alone moves itself. sese is a stronger form of se, here object of both verbs.
• V.21 hoc est autem illud, quod caeteris omnibus utitur, quod reliqua omnia administrat.hoc "this" points back to the most excellent thing; illud "that" points forward to the two quod clauses that define it: "that which uses all other things, which directs everything else". This is the reason that governs the universe, which the Stoics also called God or Nature.
• V.21 hoc est autem, quod superiori illi affine est.
• V.21 istud enim est, quod caeteris in te omnibus utitur; et a quo vita tua gubernatur.
• V.22 hanc ad ea omnia regulam adhibe, quibus noceri tibi posse videbitur.
• V.23 effectiones vero mutationibus continuis, et caussae ipsae conversionibus innumeris subjacent.
• V.23 cogita itidem vastum istud utrinque adjacens praeteriti ac futuri temporis immensum, quo conduntur universa.
• V.25 Peccat quis aliquid adversus me? ipse viderit: propriam habet dispositionem, operationem propriam.
• V.26 nec se carni immisceat, sed circumscribat sese, et intra membrorum limites coerceat affectiones istas.
• V.26 sed sistenda partis principalis censura, ne de his tanquam aut bonis aut malis sententiam ullam ferat.
• V.27 hoc autem faciet, qui animum exhibuerit ita jugiter affectum, ut rebus sibi destinatis acquiescat;
• V.27 faciatque quaecunque genius ille voluerit, quem sui particulam a se avulsam Jupiter cuique attribuit, praesidem ducemque eidem futurum.
• V.27 hic autem cujusque mens est et ratio.
• V.29 Quo modo vivere cogitas vita mox excessurus, eodem, si volueris, vivere jam licet.
• V.29 cur hoc momenti alicujus esse videatur?
• V.32 Ea quae principii finisque rerum est gnara, rationisque illius quae res omnes permeat, ac per aevum omne statis periodis universum hoc administrat.
• V.33 nomen autem ipsum nihil est aliud quam sonitus inanis et echo quaedam.
• V.33 quin et illa ipsa, quae in hac vita tanto habentur in pretio, vana sunt, putida, exilia, canicularum instar invicem rixantium, aut puerulorum secum invicem litigantium, et ridentium modo, mox plorantium.
• V.33 istius tempus donec obvenerit, quid suffecerit, nisi ut Deos colas celebresque; hominibus benefacias, sustineas eos eisdemque abstineas; meminerisque ea omnia, quae extra corpusculi animulaeque tuae terminos consistunt, nec tua esse, nec in potestate tua sita?
• V.35 Si nec aut vitiositas haec mea sit, aut effectum vitiositatis meae; nec communitas ea laeditur, cur de re ista ipse differor?
• V.36 nec si in rebus mediis hisce detrimentum sustinuerunt, ideo laedi eos existimes.
• V.36 memini satis, inquis; verum ea sunt, in quibus isti pretium studiumque ponunt.
• VI.1 mens rectrix ejusdem, nullam in se maleficii caussam habet; cum malitiam in se nullam habeat; neque malefacit cuiquam, nec a quoquam laeditur.rectrix "ruler" is the feminine of rector, so it can stand in apposition to the feminine mens: "the mind, the ruler of it". ejusdem "of the same" refers back to materia: the mind rules that same matter.
• VI.1 secundum hanc vero fiunt et perficiuntur universa.secundum with the accusative means "according to, in line with" (it comes from sequor "follow"). hanc "this one" is feminine and in form could refer to materia as well, but the sense requires mens: all things come about and are completed as the ruling mind directs.
• VI.2 nam ex vitae hujus officiis, hoc est etiam, quod morimur.ex with officiis picks out one of a group: "this too is (one) of the duties of this life". hoc "this" points ahead to the quod clause, which gives its content: "that we die". Dying is not an interruption of our work but one of its tasks.
• VI.4 Praesentia haec omnia quam citissime mutabuntur; et vel in exhalationem abibunt, (siquidem unita sit rerum omnium substantia) vel dissipabuntur.
• VI.7 Hoc uno te oblecta, in eoque acquiesce, ut ab una, quae communitatem juvet, actione, ad alteram transeas, numinis memor.
• VI.8 Pars animae principalis se suscitat, se vertit; se facit, qualem ipsa voluerit;
• VI.10 si prius illud, quid est, quod desiderem in temeraria miscela colluvieque istiusmodi ulterius commorari?
• VI.10 sin quod posterius est positum, rectorem veneror, eodemque fretus, firmus animi consisto.
• VI.12 Si novercam simul matremque haberes, etiamsi et illam coleres, ad istam tamen frequentissime te reciperes.
• VI.12 harum instar habeant apud te, aula et philosophia.
• VI.12 ad hanc saepius accede, hac acquiesce, cujus ope, cum quae ibi occurrunt tibi futura sunt toleratu facilia, tum et ipse in eis toleratu facilis.hanc and hac "this one" are philosophy: hic often points to the nearer, last-named of two, "the latter". saepius "more often" is the comparative of saepe. acquiesco "come to rest, find repose" takes an ablative, here without a preposition: hac acquiesce "rest in her", as in section 7 in eoque acquiesce.
• VI.13 cogitationes enim istae ita res ipsas attingunt, easdemque pervadunt, ut quaenam eae sint, penitius per hoc cernere detur.
• VI.13 ad eundem modum per vitam totam agendum est, ut res eas etiam, quae comprobatu dignissimae videbuntur, prorsus denudemus, vilitatemque earum intueamur, et tollamus eam, qua evehi solent, narrationis pompam omnem.
• VI.13 Vide igitur, de Xenocrate ipso Crates quid dixerit.
• VI.14 quae autem moderatiores paulo suspiciunt, ad ea referuntur, quae anima sunt praedita, veluti greges et armenta.
• VI.14 quae vero politiores adhuc afficiunt, ad ea pertinent, quae anima continentur rationali, non quidem universali illa, sed qua artium cultrix, aliasve solers existit, aut qua mere talis, ut servitiorum turbam possidere.
• VI.14 caeterum qui animam rationalem universalem ac civilem veneratur, is reliquis rebus omnibus insuper habitis, in hoc praecipue incumbit, ut animam in eo statu suam conservet, quo rationi ac communioni consentanee se habeat geratque,
• VI.14 et congeneri suo cuilibet, ut hoc ipsum praestet, operam itidem mutuatur suam.
• VI.15 in hoc igitur flumine, in quo consistere non datur, quorsum quis horum sic praeterlabentium quicquam in pretio habeat?
• VI.15 quale enim quiddam est aerem semel traxisse, mox reddere, quod momentis singulis facimus; tale quiddam est et totam illam respirandi facultatem, quam heri et nudiustertius in ortu acceperas, eo redonare, unde primo hauseras.
• VI.16 aut ab affectibus sigillarium instar impelli; aut gregatim convenire; aut nutriri: hoc enim perinde est atque alimenti quod est superfluum excernere.
• VI.16 hoc unum, opinor, secundum conditionis suae rationem, moveri seque sistere, hoc est, ad quod studia reliqua artesque nos ducunt.
• VI.16 omnis enim ars ad hoc collimat, ut quicquid producit, ad opus illud aptum sit, ad quod productum est.
• VI.16 siquidem hoc vinitor qui vites colit, hoc qui equos domat, hoc qui canes curat, intendit.
• VI.16 istic ergo reperitur quod in pretio sit habendum. atque hoc bene si habuerit, nihil aliud quod acquiras, opus erit.
• VI.16 etenim necesse erit invidere, aemulari, eos suspectos habere, qui his privare te possunt, eis struere insidias, qui id, quod tu tanti aestimas, possident.
• VI.18 Quale, quaeso, hoc est, quod faciunt homines?
• VI.18 eos, qui eodem secum tempore vivunt, laudare cum renuant; ipsi a posteris, qui eos nec norint unquam nec viderint, celebrari plurimi faciunt.
• VI.18 hoc autem idem est prope, ac si quis contristaretur, quia homines prisci encomiis eum non sint prosecuti.
• VI.20 Inter exercendum, siquis unguibus lancinaverit, aut capite alliso plagam impegerit, nullam indignationis notam edimus, nec offendimur, nec tanquam insidiatorem deinceps suspectum hunc habemus.
• VI.23 Animantibus, adeoque omnibus in universum rebus ac subjectis rationis exortibus, utpote ratione praeditus ipse qui sis, magno liberoque utaris animo.
• VI.23 in cunctis vero opem divinam advoces: nec interesse existimes, quamdiu haec facturus sis. suffecerint enim sic exactae vel horae tres.
• VI.24 Alexander Macedo, ejusdemque mulio, simul ac mortui fuerant, ad idem plane redacti sunt.
• VI.24 vel enim in easdem mundi rationes seminales recepti, vel in atomos pariter sunt dissipati.
• VI.25 Cogita tecum, quot intra nostrum unumquemque, tam in corpore, quam et in anima, uno eodemque temporis momento simul fiant.
• VI.25 ita fiet, ne miraculo sit, si plura multa, vel cuncta potius quae fiunt, in hoc uno, quem mundum utique vocamus, universo, simul producantur.
• VI.27 atqui hoc tu illis quodammodo non permittis facere, cum peccare illos aegre fers.
• VI.27 feruntur enim prorsus, cum peccant, ad ea de quibus ipsi sic opinantur.
• VI.30 fructus unus hic terrestris vitae istius, dispositio pia, actioque benefica.istius is the genitive of iste, which points at what belongs to the person spoken to: "this earthly life of yours", the one you are living now.
• VI.30 imitare constantem illius in rebus rite gestis tenorem, in cunctis aequabilitatem, pietatem, vultus serenitatem, comitatem, gloriae inanis contemptum, in rebus indagandis studium;
• VI.30 haec, inquam, imitare, ut probe conscio tibi, sicut illi olim, superveniat hora novissima.
• VI.31 et somno excusso, ubi intellexeris, somnia mera fuisse, quae te conturbabant, ista vigilans jam denuo intuere, quo modo illa es intuitus, quae in somniis vidisti.
• VI.32 haec omnia in potestate sua sita habet: et ex his etiam ea sola ad eam pertinent, quae circa id quod in manibus jam est, versantur.haec omnia "all these" are the peculiaria ejusdem opera of the last sentence, the mind's own proper works: unlike everything else, these are in its power.
• VI.36 proveniunt indidem universa, a mente communi illa vel directe profecta, vel per consequentiam necessariam;
• VI.36 etiam rictus leonis, et venena, et noxium quidvis, sicut spina, et lutum, quae rerum illarum speciosarum ac pulcrarum appendices sunt.
• VI.36 noli ergo ista ab eo quem colis aliena opinari: sed rerum universarum originem tecum perpende.
• VI.39 Quibus destinatus es rebus, eis te accommoda;
• VI.39 et quibuscum vivere sortitus es, homines eos, idque veraciter fac diligas.
• VI.40 Organum, instrumentum, vas quodlibet, si id ad quod conditum est facit, bene se habet.
• VI.40 at in eis, quae a natura continentur, intus est, ibique residet, quae ea condiderat, vis.
• VI.40 proinde magis illam vereri oportet; existimandumque tibi, si secundum illius voluntatem te habueris degerisque, omnia tibi ex animi sententia se habere.
• VI.41 quin et multa inique agimus, dum ad ista contendimus.
• VI.41 at si ea sola, quae arbitrii sunt nostri, bona malaque censuerimus, nulla jam supererit amplius caussa, aut Deum incusandi, aut inimicitias adversus hominem quenquam gerendi.
• VI.42 Ad unum eundemque effectum operam conferunt universi suam, alii scientes ac intelligentes, alii effectionis inscii.
• VI.42 quomodo dormientes quoque Heraclitus, opinor, operarios esse dixit, et ad ea quae in mundo aguntur, operas conferre.
• VI.42 ex abundanti vero et is qui quiritatur, et qui in adversum nititur, et qui ea quae fiunt, tollere conatur.
• VI.42 siquidem rector ille universi omnino te probe utetur, teque in operariorum operasque mutuas conferentium partem recipiet.
• VI.42 tu vero cave pars ejusmodi sis, qualis in fabula vilis et ridiculus versus ille, cujus meminit Chrysippus.
• VI.43 quid sidera ipsa, nonne diversa quamvis sint, ad unum tamen idemque efficiendum operas mutuas conferunt?
• VI.44 ut autem male mihi facerent, ecquid eos impelleret?
• VI.44 ecquid enim vel illis ipsis, vel universo, cujus praecipue curam gerunt, inde accederet?
• VI.44 quibus et mea cum consecutione necessaria cohaereant, amplecti haec debeo eisque acquiescere.
• VI.44 mihi autem deliberatio competit, de eo quod conducat mihi.
• VI.44 conducit vero unicuique, quod est constitutioni et naturae ipsius consentaneum.
• VI.44 hisce civitatibus quae utilia, et mihi sunt bona.hisce is his "to these" with the old strengthening -ce. The relative clause comes first, with its verb (sunt) left out and its antecedent understood: "(the things) which (are) useful to these cities are good for me too". The conclusion of the whole argument: my good is the good of the communities I belong to, Rome and the world.
• VI.45 hoc sufficere poterat.
• VI.45 sed et illud adjiciatur, quod in universum observatione habita deprehendes, quicquid alicui conducit, etiam aliis conducere.
• VI.46 Quemadmodum afficere te solent ea quae in theatro locisque ejusmodi repraesentantur, ut eadem semper uniformiter exhibita, spectandi satietatem pariant: eodem modo et in vita tota sis affectus.
• VI.47 Istud jugiter cogita, omnis generis, omniumque tam studiorum, quam et nationum, homines, mortem obiisse.
• VI.47 tot heroes prisci; tot hos secuti imperatores, tyranni: Eudoxus insuper, Hipparchus, Archimedes;
• VI.47 alia acuta, sublimia, industria, versuta, arrogantia ingenia: ipsi vitae hujusce caducae et in dieculam durantis subsannatores, qualis Menippus, illiusque similes.
• VI.47 unicum ergo istic est, quod sit plurimi faciendum, ut veritatem justitiamque colens ipse, cum mendacibus injustisque benevole degas.
• VI.48 Oblectare te siquando libuerit, virtutes eorum, qui tecum vivunt, cogita; hujus industriam, illius modestiam, alterius liberalitatem, alterius aliam aliquam.hujus … illius … alterius … alterius "of this one … of that one … of another … of another" pick out different people among those you live with. aliam aliquam "some other" agrees with virtutem understood: "some other virtue". industria is energy, diligence in work.
• VI.50 hunc autem assequeris, etiamsi ea quae conatus fueras, non fiant.
• VI.52 Licet de re hac vel illa nihil opinari, atque ita animi perturbationem omnem effugere.
• VI.52 neque enim habent in se res ipsae vim ullam judicia nostra eliciendi.
• VI.55 aut quo modo exequerentur illi, quod navigantibus salutem pareret, aegrotantibus sanitatem?
• VI.56 Quam multi eorum, quibuscum in mundum intraveram, ex eodem jam excesserunt?
• VI.59 Perpende tecum, quales sint quibus placere cupis, et quarum rerum potiundi caussa id velis, quibusque officiis ista demerearis.
• VII.1 Quid est vitiositas? hoc, quod saepe vidisti.
• VII.1 in omni casu occurrat idem, hoc est quod saepe vidi.
• VII.1 omnino sursum deorsum eadem deprehendes, quibus refertae sunt historiae priscae, mediae, praesentes; quibus civitates atque familiae scatent.
• VII.2 possum de re ista, quod oportet, opinari.
• VII.2 res ipsas intuere prout prius vidisti. hoc est enim reviviscere.
• VII.3 intelligere nihilominus, tanti quemque esse, quanti illud est in quo studium posuerit.
• VII.4 In sermone, eis quae dicuntur; in conatu omni, eis quae fiunt animum advertere oportet:
• VII.5 Sufficitne ad istud mens mea, necne?
• VII.5 si non sufficit, aut opus illi concedo, qui me melius id efficere potest, nisi aliter ad officium meum pertinuerit;
• VII.6 quam multi etiam eorum, qui istos celebraverant, jam olim penitus aboliti sunt?
• VII.7 hoc est enim tibi propositum, ut quod est muneris tui facias, quomodo militi in dimicatione murali.
• VII.8 accedes enim ad ea, si ita necesse fuerit, ratione instructus eadem, qua nunc ad praesentia uteris.
• VII.9 coordinantur enim simul, eundemque mundum cohonestant.
• VII.9 siquidem et perfectio una animantium sibi invicem congenerum, ejusdemque rationis participum.
• VII.11 Animali ratione praedito eadem actio est, et secundum naturam, et secundum rationem.
• VII.13 consideratio haec animum tuum magis attinget, si te frequenter sic allocutus fueris, Membrum sum ego compagis istius quae ex ratione praeditis componitur.
• VII.13 hoc ipsum benefacere per se nondum oblectat te: adhuc tanquam quod fieri deceat tantum facis, nondum perinde acsi tibi ipsi benefacias.
• VII.14 ipsa enim, quae affecta sunt, conquerantur, si velint.
• VII.14 ipse nisi malum censuero id quod contingit, nondum sum laesus.
• VII.16 Mens an non ipsa perturbat se?
• VII.16 verbi gratia, an non ipsa in formidinem, in moestitiam impellit se?
• VII.16 in ipsius voluntate situm est, ut ne ad motus istiusmodi opinando se commoveat.
• VII.16 animula vero, quae timet, quae dolet, quae super his omnino aliquid opinatur, nihil horum patietur, nisi si eam ipse in judicium istiusmodi demiseris.
• VII.16 nullius rei alterius per se indiga est mens, nisi ipsa sibi indigentiam creaverit.
• VII.16 eademque ratione et perturbatione et impedimento omni immunis, nisi ipsa se perturbaverit aut impediverit.
• VII.18 ipse num balneo uti poteris, ni ligna mutationem subeant?
• VII.19 Per mundi substantiam, tanquam per torrentem, corpora transeunt universa, ipsa universo, prout membra sibi invicem nostra, coalita et eidem cooperantia.
• VII.19 quot Chrysippos, quot Socrates, quot Epictetos jam dudum absorpsit aevum istud?
• VII.19 idem tibi de quovis tum homine, tum re succurrat.
• VII.20 Hoc unum me solicitum habet, nequid ipse faciam, quod hominis conditio vel minus velit, vel secus velit, vel nunc nolit.
• VII.22 Hominis est, etiam eos qui offendunt diligere.
• VII.22 hoc fiet, si una succurrat tibi, tum esse tibi cognatos, tum inscios invitosque peccare: adhaec, paulo post utrosque vestrum morti concessuros: prae omnibus denique, nihil eos te laesisse.
• VII.23 quem mox denuo diffingit, ejusdemque materia ad arborem producendam abutitur; tum ad homuncionem, dein ad aliud quidpiam.
• VII.23 istis autem, sicut arcae, dissolvi nihilo magis molestum est, quam compingi primo fuerat.
• VII.24 ex hoc ipso autem intelligas licet esse praeter rationem.
• VII.26 forsan enim vel idem illud, quod ille, vel aliud quidpiam ejusmodi, ipse pariter cum illo bonum esse opinaris.
• VII.26 hoc si fuerit, et illi te ignoscere oportet.
• VII.27 ex his autem selige quae gratissima sunt tibi, quo reputes tecum quanto cum studio ea, ni jam adessent, tibi requireres.
• VII.27 cave tamen interim, ne, dum istis lubenter acquiescis, eo in pretio habere assuescas te, ut siquando deesse contigerit, turberis.
• VII.28 mens etenim rationalis ita est natura comparata, ut sibi sufficiat ipsa juste agens, et hoc ipso nacta sibi tranquillitatem.
• VII.30 Eis quae dicuntur, animum simul intende: in ea quae fiunt faciuntve, mente altius descende.
• VII.31 certa, inquit ille, decurrunt omnia lege.
• VII.33 corporis vero membra, quae dolore sunt afflicta, ipsa si quid possunt, de eo statuant.
• VII.34 Quod ad gloriam, animos eorum, a quibus ea expetitur, considera, quales existant, et qualia tum fugiant, tum et sectentur.
• VII.34 illud item dispice, sicut arenarum cumuli alii aliis superingesti priora abscondunt; perinde in vita contingere, ut antegressa a succedentibus quam celerrime abscondantur.
• VII.35 Cui igitur animus sublimis fuerit, quique et tempus omne, et substantiam omnem contempletur; nunquid huic magnum quiddam putas posse videri hominis vitam?
• VII.36 Antisthenis illud.A heading: "that (well-known saying) of Antisthenes"; ille often points to something famous. Antisthenes was a pupil of Socrates and a forerunner of the Cynics. Diogenes Laertius records the saying as his, and Plutarch gives it to Alexander the Great.
• VII.37 Indignum est, vultum animo obsequentem, pro ejus imperio conformare et componere semet; ipsum autem animum ad suiipsius arbitrium non conformari et componi.
• VII.38 Nam neutiquam hominem rebus irasci decet! Nil quippe curant ipsae.
• VII.40 Spicas velut frugiferas, sic vitam meti: Ut hic sit, ille non sit.
• VII.41 Si me meosque liberos Dii negligant, Hujus etiam constat ratio.
• VII.44 Platonis ista.
• VII.44 Ego huic responsum hoc, justumque illud, referrem.
• VII.44 nec hoc duntaxat consideraturum, id quod agit, justum an injustum, hominisque probi an improbi sit.
• VII.45 Ejusdem.
• VII.45 quocunque loco semet collocaverit quis, statum eum sibi optimum ducens, aut a principe fuerit collocatus, eum hunc tueri (uti mihi videtur) oportet,
• VII.45 etiamsi cum discrimine conjunctum id sit, nec ullius rei cujusquam, ne mortis quidem, prae eo quod est turpe, rationem habere.
• VII.46 Ejusdem.
• VII.46 Verum, o bone vir, illud videris, annon aliud quid generosum esse bonumque existat, quam servare et servari.
• VII.46 neque enim hoc est, quod, vir vere qui sit, tantopere expetere debeat, ut temporis tantundem vivat; neque vitae oportet avidum esse;
• VII.46 sed istis Deo dimissis, et mulierculis etiam fide adhibita, fieri non posse ut fatum quisquam quoquo modo effugiat; hoc deinceps ei perpendendum, quomodo tempus hoc, quo victurus sit, quam optime exigat.
• VII.47 Astrorum cursus contemplare, tanquam una cum illis circumactus.
• VII.47 istiusmodi enim cogitationes vitae hujus terrestris sordes expurgant.
• VII.48 Praeclarum est et Platonis illud.illud 'that' with the genitive of an author means 'that saying of …': Platonis illud 'that (saying) of Plato's'. et is 'also': sections 44–46 quoted Plato, and this is one more. The picture of the thinker who looks down on the whole earth recalls Plato's Theaetetus.
• VII.48 Quin et de hominibus sermonem instituentem, contemplari oportet, quasi de specula quadam desuper, terrestria quoque ista,
• VII.49 ejusdem enim generis omnino futura sunt; nec possunt eorum quae nunc fiunt modulum transgredi.
• VII.50 aut hoc est atomorum invicem implexorum dissolutio, aut elementorum sensus expertium dispersio.
• VII.53 Ubicunque effici poterit opus ullum secundum rationem eam, quae mortalibus est cum Diis ipsis communis, nihil ibi potest esse grave.
• VII.55 illud autem est unicuique agendum, quod est conditioni ipsius consentaneum.
• VII.55 est enim hoc motus rationalis et intellectualis proprium, circumscribere semet, et nec sensus nec affectus motibus unquam superari: animalis enim uterque est.
• VII.55 his igitur adhaerens mens recta procedat, habetque quicquid suum est.
• VII.56 Tanquam vita jam functus, ejusdemque munere defunctus plane, quod reliquum est tanquam ex abundanti, naturae convenienter fac vivas.
• VII.57 Id solum diligas, quod obvenit, et a fato destinatum est tibi.
• VII.58 In omni casu eos ob oculos habeas, quibus eadem cum contigissent, aegre tulerunt, pro insueto habuerunt, quiritati sunt.
• VII.58 cur tu igitur horum similis esse velis?
• VII.58 aut cur non potius motus alienos eis relinquas, qui his alios afficiunt, et afficiuntur ipsi; ipse totus in hoc intentus, quo modo casibus istiusmodi utare?
• VII.58 denique in utroque horum memineris, medium quiddam esse illud, circa quod actio versatur.
• VII.60 caeterum ista citra affectationem sunt observanda.
• VII.63 Omnis anima, inquit ille, veritate privatur invita. quin et justitia pariter, et temperantia, et aequanimitate, et hujusmodi quavis virtute.
• VII.63 hoc jugiter meminisse cumprimis necessarium est.
• VII.64 In dolore omni hoc praesto sit, nec turpem eum esse, nec mentem gubernatricem facere deteriorem.
• VII.64 in plerisque vero horum Epicuri illud tibi adsit, nec intolerandum, nec aeternum esse, si terminorum memor fueris, nec opinionem adjeceris.
• VII.64 illud etiam memineris, multa taedio nos afficere, quae non advertimus eandem cum dolore rationem habere, verbi gratia, dormitare, quando vigilare libet, aestu affici, fastidio laborare.
• VII.65 Cave erga inhumanos sic afficiaris, quomodo ipsi erga homines solent.
• VII.66 neque enim hoc sufficit, quod mortem gloriosissime oppetebat; aut quod cum sophistis acutissime disserebat;
• VII.66 aut quod in frigore summo patientissime sub dio pernoctabat; aut quod Salaminium illum sistere jussus, resistere generosissime malebat;
• VII.66 verum illud considerare oportet, quo modo affectam animam habuerit Socrates.
• VII.67 hoc semper memineris; sed et illud, paucissimis ad beate vivendum opus esse.
• VII.68 Vi omni immunem, in summa animi hilaritate, vitam transigere licet, etiamsi quae libuerit adversus te vociferentur homines universi, etiamsi massae istius corporeae coalitae et circundatae tibi membra ferae discerpant.
• VII.68 quid enim obstat, quo minus inter haec omnia mens tranquillam se servet, de rebus circumstantibus vere judicet, objectisque commode utatur?
• VII.68 ut judicium occurrenti ac irruenti rei cuivis dicat, Hoc es revera, etiamsi opinione aliusmodi esse videaris. usus dicat eidem, Te quaerebam.
• VII.69 Hoc in se habet morum perfectio, quod diem omnem tanquam novissimum exigit, nec aut festinat, aut torpescit, aut simulate quicquam agit.hoc "this" points ahead to the quod clause that explains it: "perfection of character has this in it, that …". mores, the plural of mos "custom", means "character". The subject, perfectio, comes last, and it is also the subject of all the verbs in the quod clause.
• VII.70 tu vero, qui mox es desiturus, malos tolerando defetisceris? idque cum ex eorum ipse sis numero.
• VII.72 Quicquid intellectualis socialisque facultas, nec ad intellectum nec ad usum socialem facere deprehenderit, idipsum inferius se merito judicat.
• VII.73 Ubi bene tu alicui fecisti, et beneficio ille affectus est, quid stultorum instar tertium quippiam ultra haec quaeras, puta, benefici hominis existimationem, aut beneficii accepti remunerationem?
• VII.74 noli ergo defatigari emolumentum in eo capiendo, quod alteri praestas.
• VII.75 nunc vero, aut quicquid fit, consequentiae necessariae lege certa producitur, aut principalia etiam illa, ad quae mundi mens peculiariter intenta est, ratione nulla gubernantur.
• VII.75 in multis tranquilliorem fecerit te, hoc in memoria si habueris.
• VIII.1 Hoc etiam ad inanis gloriae studium minuendum conducit, quod vitam totam, eam saltem quae a juventute hactenus transiit, non potes praestare philosophice ductam.eam "that (part)" stands beside vitam totam and corrects it: "your whole life, or at least the part which has passed from youth until now". hactenus means "thus far, up to now".
• VIII.1 proinde si vere perspexisti, in quo res ipsa sita sit, missa existimatione, in hoc duntaxat incumbe, ut vitae quod superest, quantulumcunque id fuerit, pro naturae tuae ductu ac dictamine transigas.
• VIII.2 In omni actione interroga te, quomodo ista mihi sese habet?
• VIII.3 isti siquidem res ipsas perspectas habebant, formasque earundem et materias.
• VIII.5 quod autem hominis a te natura exigit, hoc constanter facito, quodque justissimum videbitur, loquitor; placide duntaxat, modeste, citraque dissimulationem.
• VIII.6 Universi natura hoc solenne habet; quae istic existunt illo transferre, res mutare, hinc tollere, illic deponere, omnia vices has subeunt:
• VIII.7 hujus enim pars est, ut folii natura pars naturae est arboris. hoc tantum interest, quod ibi folii natura pars est naturae sensus rationisque exortis, et impedimento obnoxiae.
• VIII.7 haec autem et tempora, et materiam, et formam, et facultates, et casus ex aequo distribuit singulis quibusque pro uniuscujusque dignitate.
• VIII.10 bonum autem quodque necessario etiam est utile; quodque est ejusmodi, id viro bono proboque curae esse oportet.
• VIII.11 Hoc quidnam in se est ex constitutione sua?Hoc "this (thing)" is put first as the topic, and the question follows: "this, what is it?". quidnam is quid strengthened with -nam, which presses the question: "what exactly". in se "in itself", apart from what we think of it.
• VIII.11 quaenam illius substantia sive materia? quae forma? quid in mundo facit? quamdiu consistit?
• VIII.12 quod autem est naturae cujusque consentaneum, hoc et familiarius, et aptius, et jucundius est utique.
• VIII.14 Ubi quenquam conveneris, statim tu tecum, Iste quaenam habet de bonis malisque decreta?
• VIII.14 simul et hoc succurret, necessario facere illum quae facit.
• VIII.15 Memineris, aeque turpe esse mirari quenquam tanquam de re insueta, quod ea mundus, quorum ferax est, profert; ac mirari quenquam, quod ficus ficus ferat, aut mirari medicum, quod quis febricitaverit, gubernatorem, quod ventus adversus flaverit.
• VIII.16 etenim et haec tua est operatio, utpote quae juxta intentionem judiciumque tuum, atque adeo ex animi etiam tui sententia perficiatur.haec "this" is feminine to agree with operatio: "this (changing of mind) too is your own activity". Yielding to correction is still your own act, done by your own judgement, and so no loss of freedom.
• VIII.17 Si tui istud est arbitrii, cur facis?
• VIII.17 siquidem enim potes, rem ipsam corrige.
• VIII.18 istic autem si manet ac mutat, istic et in sua, quae et mundi et tui eadem sunt, elementa resolvitur.
• VIII.18 atque haec quoque mutant, nec murmurant tamen.
• VIII.19 quid miraris? sol etiam ipse, Diique reliqui ad opus aliquod extitere.
• VIII.20 Natura rei cujusque rationem habet; tam finem, quam ortum et durationem, quod attinet: quemadmodum et is qui pilam mittit, pilae pariter rationem habet.
• VIII.20 de lucerna idem dictum sit.
• VIII.21 adhaec et in plagae istius angulo duntaxat id geritur; ubi etiam neque omnes inter se consentiunt, neque quisquam sibi.This plaga has a short a: "a region, a zone of the earth". It is a different word from plāga "a blow". iste often means "that of yours": the region where you live. So fame is short in time and narrow in place, kept up in one corner of one region.
• VIII.24 Ipsum lavari quale quid tibi videtur?
• VIII.25 Lucilla Verum extulit; mox et Lucilla ipsa elata est.
• VIII.25 quin et solertes illi, aut futurorum praescii, aut fastu inflati, ubinam jam sunt?quin et "and what is more" raises the stakes: not only private people but the famous. illi "those" points to men well known in their day, as ille often does. solers "clever, sharp-witted" is Gataker's spelling of sollers; the adjective is used as a noun, "those clever men".
• VIII.25 horum ergo memineris, aut compagem tui dissipatum iri, aut extinctum spiritum, aut migraturum, atque alibi iri dispositum.
• VIII.28 at illi licet etiam inter dolores serenitatem suam tranquillitatemque servare, nec opinari malum esse.
• VIII.29 memento potestatis hujus a natura tibi tributae.
• VIII.31 nec illud minus, quod tumulis inscribi solet, Ultimus hic generis sui.
• VIII.32 atqui dum impedimentum ipsum placide fers, et ad id quod datur aequo animo te transfers, alia statim prioris vice actio emergit, quae ad eam, de qua sermo instituitur, vitae compositionem non minus apte conducat.
• VIII.34 talem plane se facit, quantum in ipso est, qui abscindit sese, dum vel id quod contingit non vult, vel adversus societatis jus aliquid perpetrat.
• VIII.34 revulsum quodammodo abjecisti te aliquo ab ea quae secundum naturam est unione.
• VIII.34 caeterum istic illud scitum est, quod unire te denuo licet.illud "this" points ahead to the quod clause, which says what it is: "this is the clever thing, that …". scitus "clever, neat" is used of an ingenious contrivance: it is a clever arrangement that a severed part can rejoin.
• VIII.34 hoc autem nulli alii parti est a Deo concessum, ut revulsa semel et praecisa denuo coalescat.
• VIII.34 Verum benignitatem ejus considera, qua hominem cohonestavit: cum et in ipso posuerit, ne primitus ab universo revelleretur, et facultatem tribuerit, ubi fuerit revulsus, redeundi denuoque coalescendi, et partis ordinem, quem tenuerat, recuperandi.
• VIII.35 Sicut reliquas facultates rationalium unusquisque fere ab universi natura accepit; ita hanc nos ab eadem facultatem accepimus:hanc … facultatem "this faculty" wraps round nos ab eadem "we, from the same (nature)"; eadem is ablative feminine, with natura understood. The colon leads on to what this faculty is.
• VIII.35 quod quemadmodum illa quicquid obstat et renititur, in usum suum circumvertit, et in fato disponit, atque ita partem sui facit;
• VIII.36 sed ad praesentium unumquodque interroga te, quidnam hac in re est, quod subiri aut sustineri nequeat? confiteri namque erubesces.
• VIII.36 minuetur autem istud, si seorsim per se circumscriptum dederis, mentemque redargueris, si ne huic quidem soli tolerando suffecerit.
• VIII.37 verum, si assiderent, nunquid ipsi hoc sentirent? aut si sentirent, nunquid illos juvaret? aut si eos juvaret, nunquid hi immortales futuri essent?Watch the pronouns: ipsi "they themselves", illos and eos "them" are the dead emperors; hi "these" in the third question are the mourners, as is istis in the next two sentences. The subject of juvaret is not expressed: "it", the mourners' sitting by the tomb.
• VIII.37 ecquid ergo facerent illi, mortuis istis?
• VIII.37 foetor est hoc omne, et sanies in sacco.
• VIII.38 Si acute cernere vales, acumine tuo utere, inquit ille, in rebus eis, quae sapientiam maxime exigunt.
• VIII.40 Si opinionem tuam ab eo, quod vexare te videtur, semoveris, ipse in tutissimo mox consistes.
• VIII.40 quis ipse? ratio. at non sum ratio. esto,
• VIII.40 siquid autem aliud tibi male habet, idipsum de hoc ipso, si poterit, opinetur.
• VIII.41 motus impeditio itidem ejusdem est malum.motus is genitive too (mōtūs): "the hindering of movement". The movement meant is the impulse that sets an animal going (the Greek has hormē, "impulse"), which belongs with sense to the animal level of life. ejusdem "of the same" is feminine: supply naturae, the animal nature of the sentence before.
• VIII.41 est et aliud quod vegetativam conditionem pariter impediat, estque malum ejusdem.
• VIII.41 haec jam tu omnia ad te transferas.
• VIII.41 at, si id quod communiter fieri solet, tibi proponebas, nondum aut laesus es, aut impeditus etiam.
• VIII.41 hanc enim nec ignis, nec ferrum, nec tyrannus, nec vituperium, nec aliud quidlibet attingit, ubi facta fuerit sphaerae instar, teres tota atque rotunda.
• VIII.42 Indignum censeo, ut me ipse vexem, qui neminem unquam volens vexarim.
• VIII.44 Hoc ipsum, quod jam adest, tempus tibimet fac impertias.
• VIII.44 qui famam posthumam affectant potius, non cogitant, alios quosdam ejusmodi fore posteros illos, quales isti sunt, quos nunc gravatim ferunt.
• VIII.44 quid autem tua interest, si vocibus istiusmodi adstrepuerint illi tibi, aut existimationem hanc vel illam de te habuerint.
• VIII.45 etenim illic quoque genium meum habiturus sum propitium placidumque; hoc nempe contentum, si pro conditionis suae officio habere se agereque possit.
• VIII.45 num hoc tanti est, ut hac de caussa anima mea male se habeat, ac deterior fiat, dum deprimitur, extenditur, confunditur, consternatur.
• VIII.46 Nihil homini cuiquam contingere potest, quod non humanus sit casus; nec bovi, quod non bovis sit; nec viti, quod non vitis sit, nec lapidi, quod non lapidis ipsius sit.
• VIII.46 Si ergo contingit id cuique, quod et usui et naturae ejus est consentaneum, quid est, aegre quod feras?
• VIII.47 Siqua te angit res externa, non est ea ipsa, quae molestiam facessit tibi, sed tuum ipsius de re ea judicium.
• VIII.47 hoc autem statim delere in te situm est.
• VIII.47 pari modo, si anxium te habet, quia hoc aut illud quod rectum tibi videtur, non facis, cur non facere potius quam angi velis?
• VIII.47 sed nec vivere tanti est, ni id fiat.
• VIII.47 excede ergo e vita aequo animo, quo modo excederes si id agere daretur, simul etiam obstantibus ipsis propitius.
• VIII.48 Memineris, inexpugnabilem fieri mentem, quando in se contracta, ipsa se contenta manet, dummodo nil faciat quod ipsa nolit, tametsi non ratione, sed obstinatione mera instructa sit.
• VIII.48 hoc qui non videt, imperitus; qui videt, nec eo recipit se, infelix est.
• VIII.49 hoc nunciatum est.
• VIII.49 video, puerulum aegrotare. hoc video.
• VIII.49 hoc igitur modo in primo visis consiste semper, nec amplius quicquam eis a te intus adjicias, et nihil tibi accidit, quod commoveat te.
• VIII.49 vel adjicias potius aliquid, ut qui rerum omnium, quae in mundo isto contingunt, naturam perspectam habeas.
• VIII.50 ne pergas dicere, Quare autem in mundo ista sint?
• VIII.50 et illi tamen quo projiciant habent, cum universi natura nihil extra se habeat;
• VIII.50 sed, quod in hac ejus arte maxime mireris, cum se certis terminis circumscripserit, quicquid intra se corrumpi, senescere, ac inutile fieri videtur, in semet convertit, aliaque ex his ipsis nova producit;
• VIII.51 quid haec obstant, quominus mentem serves puram, prudentem, sobriam, justam?
• VIII.51 quemadmodum siquis fonti astans limpido ac dulci, conviciis eum incesserit, at ille nihilominus laticem potui accommodum fundere non cessat.
• VIII.52 qui nescit ad quid natus sit, nec quis ipse, nec quid mundus sit, novit.
• VIII.52 qui autem in horum alterutro deficit, nec ad quid ipse natus sit, dicere potest:
• VIII.52 qualis ergo tibi videtur is, qui vanos hominum eorum plausus vel aversatur vel aucupatur, qui nec ubi sint, nec qui sint ipsi, norunt?
• VIII.53 num ei studes placere, qui nec sibi ipse placet?
• VIII.53 aut quomodo sibi placet, quem omnium fere, quae facit ipse, poenitet?
• VIII.54 neque enim minus vis illa intellectualis ubique diffusa est et permeat cuivis exposita qui attrahere eam potest, quam aeria cuilibet qui respirationis est compos.
• VIII.55 huic tantum est noxia, cui concessum est ab ea immunem esse, quandocunque id ipse voluerit.huic "to this man" points ahead to the relative cui "to whom": "only to the man to whom …". The subject of est is still malitia, so noxia "harmful" is feminine.
• VIII.57 illa enim diffusio est extensio tantum.
• VIII.61 In mentem alterius cujusque descende; sed et in tuam ipsius descendere quemlibet patere.
• IX.1 sed et eadem, quae natura, veritas quoque nuncupatur; estque prima omnium quae vera sunt, caussa.
• IX.1 Quin etiam, qui voluptates, tanquam quae sint bonae, sectatur, dolores, tanquam quae mala sint, fugit, impie hic quoque agit.hic "this man" takes up the long qui clause again just before the main verb: "he who pursues … and flees …, he too acts impiously". The next sentences give the reasons.
• IX.1 adversus haec eadem eum pariter esse ex aequo affectum, qui naturae ductum sequi desiderat, quo naturae consentire possit.
• IX.1 quo a principio illa ad hanc rerum omnium ordinationem et adornationem se contulit, cum rationes quasdam rerum futurarum apud se concepisset, et facultates quasdam existentiarum, transmutationum, et successionum istiusmodi foecundas discrevisset.
• IX.2 haec enim animalium, qua sunt animalia; illa hominum lues est, qua sunt homines.hic "this" points to the nearer, last-mentioned thing and ille "that" to the farther one: haec is the bad air, illa the corruption of the mind, "the latter … the former". lues est is said once, in the second half, and understood in the first.
• IX.3 Mortem noli contemnere, sed animo lubenti excipe, tanquam ex eorum quae natura vult, numero quod sit.
• IX.3 quo modo nunc praestolaris, donec uxoris tuae utero foetus prodeat. ita expectanda est hora, qua animula tua involucro isti excidet.
• IX.3 hoc enim solum, siquid aliud, nos retraheret et in vita retineret, si cum eadem sentientibus vitam degere daretur.
• IX.3 nunc autem vides, quanta molestia ex dissensu mutuo eorum quibuscum vivitur, oriatur.
• IX.9 Quaecunque aliquid in commune participant, ad id quod est generis ejusdem secum prompte feruntur.
• IX.9 ad terram mole sua fertur terrestre quodvis; in idem confluit humidum omne; et aereum itidem quodcunque. ut necesse sit vi aliqua intercludi ea, id ne faciant.
• IX.9 etenim istis animae insunt; itaque in subjecto praestantiori vis illa congregativa intensior reperitur, quam in stirpibus, lapidibus, aut lignis.
• IX.9 sola enim rationalia mutui hujus in se invicem studii ac consensus nunc sunt oblita: confluxusque ille apud ista sola non cernitur.
• IX.9 veruntamen, fugiant licet hoc homines, undique occupantur. praevalet enim natura.
• IX.9 observando autem id, quod loquor, comperies.
• IX.10 etiamsi autem usus formulam hanc loquendi viti ac similibus praecipue attribuerit, nihil tamen hoc obstat, quo minus et de illis dicatur.
• IX.11 idem et tibi licet facere. aut dicas, quis te prohibeat.
• IX.12 sed hoc unum velis, ita moveri motumve sistere, prout ratio civilis exigit.
• IX.14 Eadem sunt omnia, usu familiaria, tempore diaria, materia sordida.
• IX.21 et harum mutatio omnis mors est quaedam. sed nunquid grave?
• IX.23 quaecunque igitur actio tua ad finem hunc vel immediate vel mediate non tendit, ita vitam tuam divellit, nec unam eandemque esse patitur,
• IX.23 et est seditiosa, perinde ac in populo ille, qui factionis suae homines a consensione istiusmodi in partes trahit.perinde ac "just as". The verb comes from before: "just as that man (is seditious) in a people who …". ille, qui is "the one who". factionis suae homines are "the men of his own faction", whom he drags in partes "into parties", away from the agreement that holds a people together.
• IX.27 quin et Dii ipsi omnimodam illis opem ferunt, per insomnia, per vaticinia, etiam in eis ad quae feruntur illi.
• IX.28 mox futurum est ut tellus nos omnes condat: dein et ipsa in alia mutabitur: et ista in infinitum mutabuntur: et ista rursus in infinitum.
• IX.28 siquidem qui mutationes et alterationes fluctuum instar sibi invicem supervenientes, et vicissitudinum harum celeritatem consideraverit, nae ille mortale quicquid est despectui habebit.
• IX.29 quam viles autem sunt et mucci pleni, etiam politici isti, et, ut ipsis videtur, philosophice se gerentes homunculi?
• IX.31 hoc est; intentio tua actioque omnis hunc solum sibi finem propositum habeat, ut ad societatem humanam quod conducat fecerit, utpote quod naturae tuae consentaneum existat.
• IX.33 et qui senectute extrema confectus moritur, in eundem statum redigetur cum eo, qui immaturus obiit.idem followed by cum and the ablative is "the same as": in eundem statum … cum eo "into the same state as the one". redigetur "will be brought, reduced" is future, like corrumpentur before it.
• IX.35 ab aeterno ista pariter facta sunt; et in aeternum alia ejusmodi fient.
• IX.40 si possunt, cur non hoc potius ab eis prece poscis, nequid horum cupias, nequid de horum ullo anxius sis, quam ut horum quicquam vel eveniat vel non eveniat?
• IX.40 orat hic, quomodo fiet, ut illius mulierculae concubitum obtineam? tu ora, quomodo fiet, ut illius concubitum ne concupiscam?
• IX.41 atque in hoc praecipue incumbebam, quo mens, etiamsi motuum in corpusculo istiusmodi particeps una, imperturbata consisteret nihilominus, bonumque suum retineret.
• IX.41 eadem tu, quae ille, sive in morbo, si contigerit, sive in alio quovis casu adverso, feceris.
• IX.41 etenim hoc est sectae cujusvis commune, in casibus quibuscunque a philosophia non absistere, nec cum plebeiis hominibus naturae rerum imperitis una nugari:
• IX.42 est enim hic impudentium illorum unus, quos in mundo esse necesse est.
• IX.42 idem in promptu tibi sit, de fraudulento, infido, delinquente quolibet.
• IX.42 dedit enim ea, tanquam antidotum, adversus stolidum mansuetudinem; adversus alium, aliam aliquam facultatem.
• IX.42 annon hoc ipsum tibi sufficit?
• IX.42 quemadmodum enim membra ista ad munus aliquod obeundum condita sunt, quod ubi pro conditionis suae ratione obierint, quicquid suum est adepta sunt;
• X.1 sed et a Deis provenire, beneque habitura, quaecunque ipsis concedere visum est, et quaecunque concessuri sunt,
• X.1 utpote quae ad salutem faciant animantis perfecti, probi, justi, honesti, quod cuncta ista, quae ut alia similia indidem oriuntur, dissolvuntur, generet, contineat, ambiat, complectatur?
• X.1 ecquando ita affecta futura es, quo cum Deis hominibusque ita verseris, ut nec eos quicquam insimules, neque ab eis ipsa condemneris?
• X.2 et hoc quicquid est, concede tibi, nisi natura tua, qua es animal rationale, deterius inde se habitura sit.
• X.2 his regulis usus, nihil ulterius sategeris.
• X.3 sin ita contingat, ut ferre non natus sis, nec sic quidem graveris; ubi enim te absumpserit, et ipsum concidet.
• X.3 memineris tamen, natura esse comparatum te, ad quidlibet ferendum, quod in opinione tua situm est, ut tolerabile faciat, vel conducere tibi, vel officii esse, ut illud facias, censendo.
• X.4 Siquis fallitur, docendo comiter huic errorem suum indica.
• X.4 aut hoc si nequeas, te culpa, vel nec te etiam.
• X.5 causarumque series sibi invicem implexarum tui ipsius subsistentiam cum casu illo ab aeterno conglomeravit.
• X.6 Sive atomi obtinent, sive natura regit universa; hoc primo statuatur, partem esse me universi a natura administrati.
• X.6 deinde, necessitudine me quadam partibus generis ejusdem esse conjunctum.
• X.6 siquidem ista recordatus; quatenus pars sum totius, nihil aegre feram ab universo mihi attributum.
• X.6 cum hoc naturae omnes in commune sortiantur: mundi vero natura et hoc amplius obtineat, quod a nulla caussa externa cogi possit, ut sibi ipsi noxium quicquam producat.
• X.6 in quantum vero necessitudine quadam ejusdem generis partibus conjunctus sum, nihil facturus sum, quod communionis jus violet:
• X.6 sed cognatorum potius rationem habebo, omnemque conatum meum ad id dirigam, quod in commune conducat, et ab eo quod est huic contrarium, abstinebo.
• X.6 his ita peractis, vita prospera mihi fluat necesse erit.
• X.6 quemadmodum civi illi vitam prospere fluere quivis existimet, qui in actionibus quae civitatis secum ejusdem consortibus utiles sint, obeundis constanter perrexerit, et quicquid civitas ipsi attribuerit, gratanter acceperit.
• X.7 hoc autem, cum sit necessarium, si et malum illis fuerit, cum universo sane sequius ageretur, cum partes ejus in alteratione frequenti agerent, et ad corrumpendum multifariam essent comparatae.hoc "this" is the corruption just defined. It is the subject of both sit and fuerit: "this, since it is necessary, if it should also be an evil …". Then the sentence leaves hoc behind, and the main clause is impersonal.
• X.7 sin, misso quis naturae nomine, ita nata esse dicere voluerit, vide quam ridiculum sit, ut qui dicat universi partes mutare natas, idem hoc ipsum mutare illas, tanquam quod praeter rerum ipsarum naturam contingat, miretur et aegre ferat:
• X.9 Mimus, bellum, terror, torpor, servitus, decreta illa sacra tua, ni caveas, expungent quotidie, quaecunque e studiosa rerum naturae contemplatione concepta in mente recondis.
• X.10 nam et isti, qui hos capiunt, quid latronibus distant, si mentes ac decreta utrobique spectaveris?
• X.11 huic jugiter attende, et in hac parte temet exerce.
• X.11 utpote qui duobus hisce etiam contentus sit, quicquid impraesentiarum agit, justum praestare, et quicquid impraesentiarum sibi obvenit, diligere:
• X.12 hoc enim assequi, ut juste agas, optimum est: nec nisi ab hoc aberrando excideris.
• X.13 nunquid oblitus sis, quales isti, qui de aliis laudandis vituperandisque tantopere se efferunt, in lecto sint, quales ad mensam,
• X.15 hoc enim satius est, quam ita vivere, uti ipsi vivunt voluntve.
• X.16 Ne ulterius occupere totus, disserendo qualis vir bonus sit, sed enitendo ut ipse sis.
• X.20 et tum confert, quando illa fert.
• X.21 dico itaque mundo ipse, ecquid tu amas? idem ipse amo.
• X.21 annon illud ita et fit et dicitur vulgo, Amat, hoc vel illud fieri.
• X.22 Vel istic vivis, et vitae huic jam assuevisti; vel foris vadis, et hoc volebas; vel moreris, et munere defunctus es.
• X.22 praeter ista nihil restat.
• X.23 Illud tibi semper constet, ejusmodi quiddam agrum esse, cujusmodi est locus alius quilibet.
• X.23 eademque esse omnia istic agentibus, quae eis, qui in montium verticibus, vel in litorum crepidinibus, vel alibi ubicunque volueris, versantur.
• X.23 palam enim invenies Platonis illa, Urbis muro, ut caulae septo circundatus.
• X.25 idem est et qui ideo angitur, vel irascitur, vel metuit, quod secus, quam ipse velit, aut factum sit, aut fiat, aut futurum sit eorum quicquam, quae ab universi rectore sunt constituta,
• X.25 qui est ipse lex unicuique quod suum est tribuens.
• X.26 hoc alia deinceps excipiens natura, foetum fabricat et absolvit; ex quali qualem?
• X.26 haec, tanta licet involvantur caligine, contemplari oportet,
• X.26 facultatemque ita intueri quae ista facit, prout vim eam cernimus, qua vel deorsum, vel sursum corpora feruntur, non oculis quidem externis, sed nec minus clare tamen.
• X.27 aulam Hadriani totam, totam Antonini, illam item Philippi, Alexandri, Croesi.illam "that (court)" stands for aulam again, and goes with each of the three genitives. These courts come from history: Philip II of Macedon, his son Alexander the Great, and Croesus, the rich king of Lydia.
• X.27 ejusdem plane modi fuerunt omnia illa, nisi quod per alios agebantur.
• X.28 considera et fato nos illigatos teneri: et rationali animali soli datum esse, ut eis quae eveniunt, sponte obsequi possit; cum sequi ipsum omnibus sit necessarium.
• X.30 Ubi peccato alicujus offenderis, translatione facta perpende tecum, annon ipse ejusmodi aliquid pecces.
• X.30 hoc enim si adverteris, ira statim tibi excidet.
• X.30 aut, si poteris, tu illum vi illa expedias.
• X.31 tum mentem tibi subeat, Ubi nunc sunt illi? nusquam sane: aut ubi tandem?
• X.31 tu vero spatii illius quantulum occupas?
• X.31 cur ergo tibi non sufficit spatium hoc tam breve, prout te decet, transigere?
• X.31 quid enim sunt aliud haec omnia, quam mentis, quae, hac in vita quae contingunt, naturam eorum rimata, accurate perspexerit, exercitationes.
• X.31 persiste ergo, dum et ista tibi familiaria effeceris, quo modo stomachus robustus cuncta sibi accommodat, ignisque validus, quicquid ingesseris, flammam inde ac fulgorem edit.
• X.32 hoc autem totum in te situm est. quis enim te bonum simplicemve esse prohibuerit?
• X.32 tu tantum statuas, nec ulterius vivere, quam talis futurus sis. neque enim ratio id poscit, ni talis sis.
• X.33 Ecquid est, quod de materia ista rectissime vel fieri vel dici possit?
• X.33 quicquid enim hoc fuerit, vel facere idipsum, vel dicere licet, nec obtendas, impediri te.
• X.33 ante ingemiscere non desinas, quam eo te adegeris, ut quod voluptuariis hominibus est luxu diffluere, hoc tibi fuerit de subjecta quaque oblata tibi materia ea facere, quae humanae constitutioni conveniant.
• X.33 etenim pro oblectamento esse tibi debet, quicquid secundum naturam tuam agere tibi datur. datur autem hoc ubique.
• X.33 quae enim coerceant et obsistant, multa sunt. verum mens et ratio per obstantia quaelibet, prout nata est, et prout vult ipsa, procedit.
• X.33 tu ergo ob oculos istud habens, rationem per omnia facilitate ferri eadem plane, qua ignis sursum, lapis deorsum, per declive cylindrus, nihil quaeras ulterius.
• X.33 atqui in aliis quidem operibus omnibus ita se habet, ut quicquid alicui horum mali contigerit, deterius illud faciat, quod eo afficitur.
• X.34 Qui decretis veris imbutus est, hunc dictum brevissimum et e trivio arreptum quodlibet commonere suffecerit de moerore metuve pellendo. quale illud est,quale "of which kind" agrees with illud: "such as is that one". ille often means "that well-known": the saying is a famous passage of Homer, which follows.
• X.34 Sic hominum genus est: hic nascitur, occidit ille.hic … ille "this one … that one" means "one … another". The order is crossed, subject–verb then verb–subject, so that the line closes on ille. occidit has a short i: it is occidō "fall, die" (from cadō), not occīdō "kill". The same form could be perfect, but here it pairs with the present nascitur.
• X.34 foliola sunt et homunciones isti, qui tanto cum strepitu, tanquam fide digni, alios celebrant, vel e contrario diris devovent, vel clam vituperant et subsannant.homuncio is a diminutive of homo, "a little man", said in contempt; isti "those (people)" adds scorn. The repeated foliola sunt et "little leaves too are" sets each new group beside the children.
• X.36 Respirabimus jam tandem a paedagogo isto.
• X.36 Ex ea vita discedo, in qua ipsi ejusdem mecum participes, pro quibus tam multa exantlavi, supplicavi, procuravi,
• X.36 illi, inquam, ipsi elatum me optant, tanquam qui levamen forsan hinc aliquod sperent.
• X.36 quin rursus, nec tanquam vitae avulsus, sed, prout eis, quibus mortis felicitas quaedam obtigit, animula a corpore leniter exolvitur, talis et tua ab istis etiam esto discessio.
• X.37 Solenne tibi sit, in cujusque (quoad ejus fieri potest) actione omni, apud te quaerere, Istud iste quo fine facit?The question you are to ask, quoted directly. iste comes twice, in two forms: istud (neuter accusative) "that thing" is the object, iste (masculine nominative) "that man" the subject: "that, he, with what end does he do it?" iste points to the person over there, often with a touch of scorn. quo fine "with what end" is an ablative: "for what purpose?" The question asks about the aim, not the deed.
• X.38 illud est suadela, illud vita, illud (si fas dicere) homo est.The same illud three times, with est said only at the start and at the end. suadela "persuasion" stands for a Greek word meaning eloquence, the power of speech: speech and life both come from the hidden ruling part, and that part is the real man.
• X.38 ne cum illo junctim contempleris unquam circumjectum, vasis instar, conceptaculum hoc, et instrumenta haec undique ex eodem efficta.
• X.38 sunt enim asciae similia ista.
• XI.1 Hae sunt animae ratione praeditae proprietates.
• XI.1 se cernit, fingit, artatque, ut lubet, qualemque vult ipsa, facit: fructum, quem profert, ipsa carpit.
• XI.1 cum arborum fructus, quodque istis in animalibus respondet, alii carpant.
• XI.1 adhaec mundum totum pervagatur, et, quod ambit hunc, vacuum, figuramque ejusdem contemplatur, et in aevi immensitatem se porrigit, et universi per intervalla certa renovationem comprehendit et considerat;
• XI.1 propria sunt animae rationalis et ista; proximos diligere, veracem, verecundam esse, nihil sibi praeferre, quod et legis est proprium.
• XI.2 Cantilenam jucundam, saltationem, pancratium contemnes, si voce concinna in sonos singulos divisa, de his sigillatim te percontatus fueris, Num istud me victum habet? erubesces enim id fateri.
• XI.2 de saltationis motibus gestibusque singulis, de pancratio itidem, si gemina feceris, futurum est ut pari modo adversus haec afficiaris.
• XI.2 itaque virtute sola excepta et virtutis actionibus, in reliquis omnibus ad particulas seorsim consideratas recurrere memento, ut ab harum disjunctione res ipsas contemptum eas.
• XI.2 hoc autem ipsum et ad vitam totam transferas.
• XI.3 Qualis est anima ea, quae parata est jam statim, si oportuerit, e corpore emigrare, et vel extingui, vel dispergi, vel permanere?
• XI.3 ita paratam dico, ut a judicio peculiari promptitudo haec profluat, non ab obstinatione mera, pro Christianorum more:
• XI.3 ut mortem obeas considerate, composite, citra tumultum, quo et aliis idem suadere possis.
• XI.4 Nunquid feci, quod in commune conducat? beneficium hoc ipso accepi.
• XI.4 hoc tibi semper succurrat: nec desinas unquam.
• XI.5 hoc quo modo melius fit, quam documentorum ope, quorum alia sint de universi natura, alia de hominis conditione propria.
• XI.6 Primo tragoediae invectae sunt, quae casuum et eventuum homines commonefacerent, quo et ista sic fieri nata monerentur; nec quibus in scena oblectarentur, ea in scena majori, gravatim sustinerent:
• XI.6 cum viderint non posse haec aliter transigi, et quod perferant ea etiam illi qui exclamant, Eheu, Cithaeron.
• XI.6 quale illud est imprimis; Si me meosque liberos Dii negligunt, Hujus etiam constat ratio.
• XI.6 Tragoediae successit vetus comoedia, quae libertate magistrali instructa, nec obliqua sed diserta oratione usa, fastum dejicere non inepte satagebat: quo fine et Diogenes ex his quaedam adhibuit.
• XI.6 (nam et ab istis utilia dici nonnulla, nemo est qui nesciat.)
• XI.6 sed et quo spectet totum hoc poesios hujusmodi et fabularum agendi institutum.
• XI.7 Quam liquido compertum habes, nullum aliud vitae institutum ad philosophandum magis esse idoneum, quam hoc in quo jam versaris?
• XI.8 ad eundem modum ergo et homo ab homine quovis rescissus, communitate tota excidit.
• XI.8 porro ramum alius abscindit; homo vero se ipse a proximo suo separat, dum eum odit et aversatur:
• XI.8 veruntamen hoc a societatis hujusce conditore Jove indultum sibi habet, quod ei liceat denuo coalescere, cui prius adhaeserat, et ad universi complementum locum recuperare suum.
• XI.9 etenim tam hoc imbecillis est animi, succensere istis, quam ab actione desistere, et consternatum succumbere.
• XI.10 hoc si datur, sequetur, naturam eam quae est consummatissima, caeterasque omnes in se complectitur, artificis solertiae neutiquam concedere.
• XI.11 Si, quarum persecutio et fuga perturbat te, res eae ad te non accedunt, sed ad illas ipse quodammodo accedis, cum ipsae interim immotae maneant;
• XI.12 Uniformis prorsus est animae sphaera, cum nec ad exterius quicquam se extendit, nec cum eodem ullo intus concurrit, nec considit et comprimitur;
• XI.12 sed lumine illo illustratur, quo veritatem, tum rerum omnium caeterarum, tum et in ipsa sitam, cernit.
• XI.13 Contemnit me quisquam? ipse viderit.
• XI.13 odit me quisquam? ipse viderit.
• XI.13 at ego mitis esse ac benevolus cuique pergam; et huic etiam ipsi, errorem ostendere promptus;
• XI.13 neque id contumeliose, neque ut qui patientiam ostentare cupiam, sed ingenue, benigne, quo modo Phocion ille, nisi si simulate agebat.
• XI.13 quid enim tibi mali contigerit, modo quod naturae tuae conveniat, id ipse facias?
• XI.13 annon amplecteris, quod universi naturae nunc est tempestivum, cum homo sis ad hoc compositus positusque, ut id fieri, quocunque tandem modo, velis, quod in commune conducat?
• XI.14 Qui se invicem contemnunt, iidem et sibi invicem assentantur: quique se invicem transcendere cupiunt, sibi invicem se submittunt.
• XI.15 quid facis, mi homo? quid praedicere opus est? res ipsa appareat,
• XI.15 fronti inscriptam statim oportuit vocem hanc, in oculis ipsis relucere statim, quomodo animus se habeat: sicut in amantis oculo cuncta statim dignoscit amasius.
• XI.15 talem plane virum simplicem bonumque oportet esse, qualis is qui hircum olet; ut qui astiterit, simulac accesserit, velit, nolit ipse, protinus persentiscat.
• XI.15 hoc omnium maxime fugias.
• XI.16 Optime vivendi facultas haec est in anima sita, si adversus res indifferentes indifferenter se habeat.
• XI.16 indifferenter autem se habebit, si divisim et integre earum unamquamque consideraverit; simulque recordatus fuerit, quod nihil horum cogere nos potest, ut hoc vel illud de ipso opinemur;
• XI.16 nec accedit ad nos, sed quiescit; nos autem sumus, qui judicia de his proferimus atque nobis ipsis inscribimus, cum nec inscribere in nobis situm sit, et si clanculum irrepserint, statim obliterare:
• XI.16 quodque ad breve admodum tempus opus futurum est cautela hac; tum vita terminabitur.
• XI.16 ecquid est autem in his difficile?
• XI.16 sin praeter naturam, investiga, quid sit naturae tuae congruum, et ad hoc te accinge, etiamsi minus gloriosum sit.
• XI.18 De eis qui adversus te delinquunt cogita: Primo, quam relationem ad illos habeas. quodque alteri alterius caussa nati sumus:
• XI.18 hoc si est, deteriora constat praestantiorum causa esse condita, praestantiora sui invicem.
• XI.18 praesertim vero, quas a decretis intus sitis necessitates perpetiantur: quantaque cum prudentiae opinione haec ipsa, in quibus delinquunt, agant.
• XI.18 Tertio, quod, si haec recte faciunt, aegre ferre non oportet: sin minus, nolentes utique et nescientes agunt.
• XI.18 Quarto, quod et ipse multa peccas, et alias ejusmodi es plane, quales illi sunt.
• XI.18 Septimo, non esse actiones aliorum, quae nos conturbant; sunt enim hae in mentibus ipsorum sitae: sed opiniones tantum nostras.
• XI.18 istas igitur tolle, missoque de re ipsa, tanquam grave quiddam sit, judicio, ira protinus evanescet.
• XI.18 nisi enim malum id sit duntaxat quod inhonestum est, necesse futurum est, ut et tu multa pecces, et latro, vel quidlibet etiam, fias.
• XI.18 Octavo, cogita quanto graviora patiamur ex iracundia ac moestitia, quam de istis concipimus, quam ex eis ipsis, quorum caussa succensemus et angimur.
• XI.18 si mansuete adversus illum te gerere perrexeris, et si occasio tulerit, placide illum admonueris, et eodem ipso, quo te laedere molitur, tempore quietus ipse hominem meliora docueris;
• XI.18 mihi quidem noceri nequit. sed ipse laederis, mi fili.
• XI.18 monstraveris etiam scite, et generatim ostenderis, nec apes ita se gerere, nec eorum ullum, quae gregatim agere nata sunt, animantium.
• XI.18 quin neque irrisorie faciendum hoc, neque contumeliose, sed cum genuino amoris affectu;
• XI.18 Capita novem ista in mente reposita habeas, tanquam dona quaedam a Musis accepta; atque incipias tandem homo esse, dum vivis.
• XI.18 adversus iram vero praesto sit illud; irasci haud virile esse; sed mansuetum placidumque animi affectum, ut humanius quiddam, ita et masculum magis.
• XI.18 atque is certe, qui ita affectus est, robur animi nervosque et fortitudinem penes se habet, non autem is qui indignatur et offenditur."The man who is so disposed", that is, gentle and calm. is is answered at the end by non autem is qui … "not the man who …", with habet understood.
• XI.18 quo enim propius hoc ad immunitatem ab affectibus omnem prorsus, eo etiam ad potentiam propius accedit.
• XI.18 velle, improbi ne peccent, insaniae est. id enim quod fieri non potest, appetit.
• XI.19 cogitatio ista non est necessaria; ista societatis inimica; istud non a te dicturus es.
• XI.21 Cui non unus idemque semper vitae scopus est, hic unus idemque per vitam totam esse non potest.unus idemque "one and the same" is said twice, first of the aim and then of the man, and the sentence turns on the repetition. scopus is the Greek "skopos", the mark an archer aims at.
• XI.22 Murem agrestem et domesticum cogita. hujusque pavorem ac trepidationem.Of two things named, hic means "the latter", the one nearer in the sentence: hujus is the house mouse. His pavor "fright" and trepidatio "panic, scurrying" are the price of his luxury. Marcus adds no comment. After Gataker's full stop the sentence runs on with -que: these nouns are still objects of cogita.
• XII.1 Ista omnia, quae per ambages assequi contendis, jam consequi potes, ni tibi ipse invideas.
• XII.1 hoc autem fiet, si praeteritum omne missum feceris, futurum omne providentiae divinae permiseris, et quod praesens est tantum ad pietatis ac justitiae normam direxeris:
• XII.1 ad pietatis normam, dum quicquid destinatur tibi diligis; cum et tibi hoc natura tulerit, et huic te:
• XII.1 nec impediverit te, quo minus sic te geras, aut aliena sive vitiositas, sive opinio, sive sermo, aut sensus etiam cingentis te massae istius carneae.
• XII.1 nec hoc metueris, ne vivere desinas aliquando, sed ne secundum naturam vivere tandem occipias;
• XII.2 Mentes omnes, vasis hisce corporeis, et corticibus, et sordibus Deus denudatas intuetur.
• XII.2 sola enim mente sua, illas a sese demanantes et derivatas, attingit.
• XII.2 hoc idem tu si feceris, multa temet molestia liberabis.
• XII.3 et quaecunque ipse aliquando dixeris fecerisque; et quaecunque te tanquam futura conturbant, et quaecunque vel circundati tibi corpusculi, vel huic coalitae animulae, arbitrii tui non sunt;
• XII.3 si a mente, inquam, tua haec sejunxeris, quae ex affectu vehementiore ei adhaerere solent, et temporis quicquid vel praeteritum vel futurum est;
• XII.3 fecerisque te talem, qualis mundus hic Empedocli dicitur, Orbis habens instar jugi vertigine gaudens.
• XII.3 illudque tantummodo, quod vivis, hoc est, quod impraesentiarum adest, vivere sategeris;
• XII.5 Qui fit, ut Dii, qui pulcre ac cum singulari erga genus humanum amore disposuerunt universa, hoc unum neglexerint,
• XII.5 curare nempe, ne homines, boni cumprimis, quique frequentissima cum ipsis quasi commercia habuerint, atque per opera pia sacraque ministeria quam maxime familiares ipsis extiterint, ubi semel defuncti sunt, non existerent amplius, sed omnino extinguerentur?
• XII.5 hoc vero siquidem sic se habet, pro certo scias, aliter facturos eos fuisse, si aliter fieri oporteret.
• XII.5 vides enim, quod in hujus rei indagatione de jure cum Deo disceptas.
• XII.5 non autem de jure cum Deo disceptaremus, nisi optimi illi ac justissimi forent.
• XII.6 Illis etiam assuesce, quae fieri posse desperas.
• XII.6 nam et sinistra manus, cum ad alia opera per desuetudinem inepta sit, fraenum quam dextra validius tenet; quia huic operi assuevit.
• XII.7 Cogita qualem te, tum corpore, tum anima, a morte deprehendi oporteat: vitae etiam hujus brevitatem; aevi retrorsum prorsumque vastitatem immensam: materiae denique cujusque imbecillitatem.
• XII.9 iste enim ense, quo utitur, posito, statim interficitur.iste "that one" is the gladiator, the second named; in the next sentence ille "the other" is the boxer.
• XII.9 ille autem manum semper praesto habet, qua vibrata duntaxat opus est.
• XII.10 Res ipsas quales sint intuere, in materiam, formam, finem dividendo.
• XII.11 Quanta est hominis potentia, in cujus situm est arbitrio, ut nihil faciat, nisi quod Deus ipse comprobaturus est, et quicquid Deus illi assignaverit, libens excipiat?
• XII.12 Quicquid naturae consentaneum contingit, de eo nec Dii sunt incusandi; nihil enim vel sponte vel inviti peccant: nec homines: nihil enim et ipsi sponte.
• XII.13 Quam ridiculus et peregrinus est, qui quicquam eorum quae in vita hac fiunt, miratur?
• XII.16 Ubi obrepserit tibi cogitatio, peccasse aliquem, haec tu tibi, Unde novi, an peccatum hoc sit; aut si peccavit, an peccati ipse se reum peregerit?
• XII.16 hoc enim perinde est, acsi faciem sibi dilacerasset:
• XII.16 tum illud memineris, eum qui improbos delinquere non vult, parem esse illi, qui ficum in ficubus succum acrem gerere; et infantes vagire, et equum hinnire, aliaque ejusmodi quae necessaria sunt, nolit.
• XII.16 hunc tu, si tantum posse te putas, sana.
• XII.17 ad ista enim duo semper intentio tua tendat.
• XII.18 Considera semper, quid illud sit, quod cogitationem tuam afficit;
• XII.18 curaeque sit tibi hoc ipsum in formam, materiam, finem, et tempus, intra quod desiturum sit, distinguendo explicare.
• XII.23 imo bonum est; siquidem universo tempestivum, eidemque conducens et congruum.
• XII.23 ita numine divino fertur, qui eadem, qua Deus, via fertur, menteque sua ad eadem fertur.
• XII.24 Tria haec in promptu habenda sunt.
• XII.24 ejusdem enim generis sunt omnia, et aevi brevis.
• XII.27 Eos apud te crebro recolas, qui de re aliqua vehementer indignati fuerint, qui vel in summa gloria, vel in insigni miseria, inimicitia, fortuna qualibet extitere.
• XII.27 tum sciscitare, ubi ista nunc sunt omnia?ista … omnia "all those things" frames the verb. iste often carries a note of contempt: all that glory and misery.
• XII.28 Interrogantibus, ubi Deos conspicatus, aut unde esse compertum habens, hos ita veneraris, responsum sit.
• XII.29 In hoc vitae salus sita est, ut unumquodque quid sit in universum discernas; quidque materiae, quid formae habeat.
• XII.30 et ista tamen mens universi continet, et facultas illa, cujus vi eodem loci feruntur.
• XII.30 intellectus vero adversus contribulem suum peculiariter afficitur, eidemque consociatur, nec potest communionis appetitus prorsus revelli.
• XII.31 si ergo contemptu digna satis ista videntur omnia, ad illud perge, quod ultimum restat, Deo nempe ac rationi obsequi.
• XII.31 atqui instituto huic repugnat, siquis aegre ferat, quod istis morte privandus sit.
• XII.32 haec omnia cum cogitaveris, nihil magnum reputa, hoc solo excepto, ut ea facias ad quae natura tua te ducit, ea sustineas quae natura communis infert.
• XII.33 Vide, quo modo se mens utatur tua. in hoc enim sunt omnia.
• XII.34 Nihil magis ad mortem contemnendam incitaverit, quam si consideres, etiam eos qui voluptatem in bonis, dolorem in malis habent, eam tamen contempsisse.
• XII.35 Cui illud tantummodo quod tempestivum est, bonum habetur;
• XII.36 In hac magna civitate versatus es, homo. quid tua refert, si quinque duntaxat annos?
• XII.36 etenim quod secundum leges fit, id omnibus aequale est.
• XII.36 terminat enim hanc, qui ejusdem olim componendae cum fuerit, nunc et dissolvendae autor est.