Deponent verbs: passive forms, active meaning

Deponent verbs have passive endings but active meaning: irascitur "he is angry", largiuntur "they bestow".

Examples

• ut ne murmurans moriaris 2.3so that you may not die grumbling
• qui irascitur 2.10he who is angry
• quorum opiniones vocesque claritatem largiuntur 2.12whose opinions and words bestow fame
• conjectura nititur indagare 2.13tries by guesswork to track down

In the text 422

• I.4 A proavo, quod publicas exercitationes adierim; quodque bonis praeceptoribus privatim sim usus; et quod in res istiusmodi impense erogandum intellexerim.usus sim is the perfect subjunctive of the deponent utor "use", which takes the ablative: bonis praeceptoribus … sim usus "I made use of good teachers". The participle and sim are split by privatim "at home".
• I.7 porro ut accurate legerem, nec comprehensione summaria contentus essem; nec garrulis quibusvis temere assentirer.assentior "agree with" is deponent: assentirer is passive in form but active in meaning. It takes the dative, garrulis "chatterers", an adjective used as a noun. quibusvis is "any you like", i.e. "any … whatever".
• I.8 Ab Apollonio, ut liber essem; firmumque ac certum citra fluctuationem omnem consilii ingeniique tenorem retinerem: neque aliud quicquam, vel minimum, praeter rationem solam, intuerer:
• I.11 A Frontone, ut scirem, quae invidentia, versutia, simulatio tyrannidem consequatur:
• I.13 A Catulo, ne insuper haberem amicorum querimonias, etiamsi ratio earum nulla subesset, sed in statum ipsos pristinum restituere anniterer:
• I.13 ut praeceptores prompte impenseque praedicarem; quod de Domitio atque Athenodoto refertur; liberosque meos affectu sincero prosequerer.prosequi aliquem affectu "to follow someone with affection" means to show them affection, to love them. prosequerer, imperfect subjunctive of the deponent prosequor, is still in the ut clause, joined by -que to praedicarem. liberi "children" has only a plural.
• I.14 prompte benefacere, impense largiri; spes bonas fovere; de amicorum dilectione nihil ambigere.
• I.15 moribus esse probe temperatis, suavibus, verendis: negotia objecta citra quiritationem conficere.
• I.15 tum quod nihil admirabatur, ad nihil obstupescebat; nusquam festinus, aut segnis erat;Maximus is the subject: "that he wondered at nothing, was astounded at nothing", i.e. nothing took him by surprise. admirabatur, from the deponent admiror, is here "to be amazed at" rather than "to admire"; the imperfect describes his habit.
• I.15 nusquam perplexus, aut dejectus, aut ringi solitus: nec rursus iracundiae, aut suspicionibus deditus.ringi is used of a dog baring its teeth, "to snarl", and so of a man who chafes and grumbles. solitus is the perfect participle of soleo "be accustomed", active in meaning: "accustomed to snarl".
• I.15 quod nemo quisquam inventus sit, qui vel contemptui ab illo haberi se existimaret, vel praestantiorem se illo opinaretur.
• I.16 quod amicis vel coenandi secum, vel abstinendi optionem liberam permittebat, nec peregre euntem comitari, nisi ipsis allubesceret, necesse erat:
• I.16 quod affectum adversus se pariter semper deprehendebant, etiamsi occasione aliqua impediti, eum neutiquam essent comitati.
• I.16 Porro quod ad vitam commodius transigendam conducentibus rebus, quarum copiam illi dapsilem sors suppeditabat, citra fastum, nec libere tamen minus, utebatur; ut et praesentibus simpliciter frueretur, neque absentia multum desideraret.Another quod clause, "further, that he used …". The object of utebatur "he used" comes first and is long: utor is deponent and takes the ablative, so rebus is ablative, and conducentibus (participle of conduco "be useful") agrees with it: "things helpful for passing life more comfortably". The verb waits until after the relative clause and citra fastum, nec libere tamen minus.
• I.16 adhaec quod vere philosophantes in honore habebat, caeteris nihil exprobrabat.
• I.16 sed et operam illis conferebat suam, ut pro eis, quibus maxime praecellebant, dotibus, existimationem singuli suam consequerentur.
• I.16 quod, cum secundum majorum instituta omnia exequeretur, ne hoc quidem affectaverat, ut majorum instituta praecise observare videretur.
• I.16 quod nec dimoveri proclivis, nec divagari, sed cum locis, tum et rebus eisdem, immorari consuetus.
• I.16 toga, qua Lorii utebatur, a villa inferiore comparata: Lanuvii tunicatus plerunque in Tusculano, sed quod excusare solebat, paenulatus.
• I.16 ita quadrabat in illum, quod de Socrate perhibetur, quod et abstinere et frui rebus eis norat, quibus plerique nec per infirmitatem abstinere, nec frui citra intemperantiam possunt.
• I.17 quod fratrem eum nactus sim, qui ad curam mei agendam suis moribus me extimularet, quique simul honore affectuque erga me suo animum mihi oblectaret.
• I.17 ut, quantum ad Deos attinet, ac suggestiones, adjutationes, inspirationes ab ipsis profectas, nihil obstet omnino, quo minus juxta naturae praescriptum confestim vivam, nisi ipse tandem in culpa sim, qui Deorum submonitiones, et tantum non claras praeceptiones neutiquam observem.
• II.1 siquidem ad mutuas operas nati sumus; quo modo pedes, manus, palpebrae, dentium superiorum inferiorumque ordines."We were born for mutual services", i.e. to work together: ad with the accusative gives the purpose. nati sumus is the perfect of the deponent nascor "be born", passive in form, active in meaning.
• II.2 tu ergo sic tecum: senex es: partem tui principem servire ulterius ne siveris; sed nec motibus a communione humana alienis raptari, nec quicquam, quod fato destinatum tibi fuerit, vel jam ascitum aversari, vel futurum pavere.
• II.10 etenim, qui irascitur, cum dolore quodam et contractione animi occulta a rationis tramite declinare videtur:irascitur is from the deponent irascor: passive form, active meaning 'he is angry'.
• II.11 nec errorem tam immanem admisisset unquam, sive per impotentiam, sive per imperitiam, ut bona ac mala, bonis malisque ex aequo hominibus, nullo facto discrimine, contingere pateretur.
• II.12 quinam ii sint, quorum opiniones vocesque claritatem largiuntur.
• II.12 quid sit ipsum mori; quodque siquis rem ipsam per se intueatur, cogitationeque ab illa submoverit ea omnia, quibus tanquam larvis horrendis instructa imaginationi nostrae se objicit, nihil esse aliud comperiet quam opus naturae.
• II.13 Nihil homine illo miserius est, qui omnia undique pervagatur, et cum ea quae subter terram sunt, quod ille ait, scrutatur, tum quae in animis alienis, conjectura nititur indagare;
• II.13 nec intelligit interim sufficere sibi, ut cum eo, quem intra se gerit, genio versetur, eumque legitime colat.
• II.14 alterius vero, quod is qui quam diutissime vixerit, et is qui quam celerrime mortuus fuerit, tantundem vitae prorsus amittit uterque.
• II.16 deinde cum vel hominem quemcunque aversatur, vel laedendi consilio adversatur alicui. hujusmodi sunt autem irascentium animae.Two deponent verbs that look alike (passive forms, active meaning): aversor "turn away from, shun" takes the accusative (hominem quemcunque); adversor "oppose" takes the dative (alicui).
• II.16 quarto, cum simulat, ac ficte vel falso agit quicquam, loquiturve.
• II.16 cum etiam minutissima quaeque ita sint agenda, ut ad finem ipsum referantur. finis autem animantium rationis participum hic est, ut civitatis ac politiae antiquissimae rationi legibusque obsequantur.
• III.1 ea vero vis, qua sese uti possit, et officii sui numeros omnes absolvere, et quae animo conceperit distincte explicare, et de hoc ipso, an mortem sibi consciscere debeat, considerare,
• III.2 quia tamen rebus naturalibus adnascuntur, et ornatum illis adjiciunt, et contemplantium quoque animos afficiunt.adnascor (also spelt agnascor) "to grow on, be born in addition to" is deponent, passive in form but active in meaning, and takes the dative rebus naturalibus: these things grow on natural things as side-growths.
• III.2 nihil fere etiam in eis, quae quasi appendicis cujusdam loco res naturales consequuntur, deprehendet, quod non etiam cum oblectatione quadam huic ipsi commendare sese videatur.
• III.2 quin et idem ferarum rictus veros haud minore cum voluptate contuebitur, quam pictorum fictorumve arte per imitationem expressos.
• III.3 quorsum ista? navem conscendisti, navigasti, appulisti: egredere.egredere "get out, go ashore" looks like an infinitive, but it is the imperative of the deponent egredior "go out": deponents form the singular imperative in -re (loquere "speak", sequere "follow"). Life is a voyage; death is going ashore.
• III.4 puta, cogitando, quid iste vel ille agat, et quorsum hoc vel illud agat, quid loquatur, quid cogitet, quid machinetur, et caetera.
• III.4 etenim operis alieni observatio, a mentis propriae custodia cogit evagari.cogere "to force" takes an infinitive; the person forced is not named: "forces (one) to stray". evagari is the infinitive of the deponent evagor "wander off", passive in form, active in meaning.
• III.4 aut aemulationem etiam, aut invidentiam et suspicionem, aut aliud quidlibet, de quo proloqui pudeat, hoc te vel illud in animo habuisse.
• III.4 Vir ita compositus, quo minus in optimorum numero censeatur, jam nihil est, cum deorum sacerdos ac minister quidam existat, eoque quod intra se gerit, numine rite utatur.utor "use" is deponent and takes the ablative: eo numine "that deity". Between eo and numine stands the relative clause quod intra se gerit "which he carries within himself": the god within, the genius of the last section.
• III.4 justitia penitus imbutum; ex animo prorsus amplexantem quaecunque ex lege divina illi attributa contigerint.
• III.5 Neque invitus quicquam agas, neque societatis communis immemor, nec nisi re probe prius explorata, aggressus, nec affectibus abreptus.
• III.6 si quid, inquam, praestantius hoc adverteris, eo te vertas, eodemque tanquam bono praestantissimo, quo fruaris, toto animo fac incumbas.
• III.7 Nihil unquam in pretio pro utili habeas, quod eo te adigat, ut fidem fallas, modestiam deseras, oderis quenquam, suspectum habeas, execreris, simules, appetas quicquam, quod parietes circumjectos velamentaque desideret.
• III.9 Facultatem opinatricem venerare.venerare looks like an active infinitive, but veneror "revere" is deponent, and a deponent's imperative singular ends in -re: "revere!". The plural would be veneramini.
• III.9 postulat autem ista, ut nihil temere statuamus, ut hominibus benevoli, Deisque obsequentes simus.
• III.10 eaque homuncionum morti celerrime concedentium, qui ne seipsos quidem probe norint, nedum jam olim defunctum quempiam, successionibus propagata.
• III.11 eademque sic intueri semper, ut mentem simul subeat, quali mundo qualem usum hoc praebeat, quamnam universi respectu dignitatem obtineat;
• III.11 quidnam sit, et ex quibusnam principiis consistat, et quamdiu durare natum sit, quod phantasiam mihi afficit impraesentiarum:
• III.12 Si rationi rectae obsecutus, id quicquid est, quod jam instat, sedulo, strenue, placide egeris, nec extra opus institutum accessorium aliquid respexeris;obsecutus is the perfect participle of the deponent obsequor "obey", which takes the dative (rationi). A deponent's perfect participle is active, "having obeyed", and here means little more than "obeying". ratio recta "right reason" is the Stoic term for reason as it ought to be, the law of nature in the mind.
• III.12 huic, inquam, si adhaeseris, nihil ulterius expectans, nihil fugitans; sed quod prae manibus est juxta naturae dictamen agere, et in dictis quibusque animo heroico veritatem libere proloqui contentus; prospere plane victurus es.
• III.14 Ne diutius evageris. neque enim futurum est, ut commentarios tuos perlegas, aut Romanorum ac Graecorum priscorum res gestas, aut ex autoribus variis excerpta, quae, quo in senectute usui tibi essent, reposuisti.
• III.15 Nesciunt quam variae significationis sint vocabula ista, furari, serere, emere, quiescere, quid facto opus est videre, quod quidem non oculis corporeis, sed visu quodam aliusmodi efficitur.
• III.16 Si caetera ergo eorum, qui jam dicti sunt, communia fuerint, restat, ut viri boni hoc sit peculiare, in eis quae officii sui esse videbuntur, mentis ductum sequi, et fatis volventibus casus vitae intextos lubenter amplexari;
• III.16 huic tanquam Deo, decenter obsequi; nihil a veritate alienum proloquendo, nihil a justitiae ratione devium exequendo.
• IV.3 praecipue, si quis ea intra se reposita habuerit, quorum contemplatione summam extemplo tranquillitatem consequatur.
• IV.3 hoc itaque recessu jugiter usus, te renova.usus is the perfect participle of the deponent utor "use", active in meaning: "having used", here simply "using". utor takes the ablative, so its object is hoc recessu "this retreat". The participle agrees with the "you" of the imperative renova "renew": "using this retreat constantly, renew yourself".
• IV.3 habeas autem penes te brevia quaedam et principalia documenta, quae statim ubi succurrerint, omnem animi molestiam eluere tibi possint, remittantque te nihil aegre ferentem eorum, ad quae reverteris.
• IV.3 perpendens tecum dogma illud, homines alterum alterius caussa natos esse; tum aequanimitatem esse justitiae portionem; porro invitos delinquere;
• IV.3 denique quam multi, ubi inimicitiis exercendis, suspicionibus fovendis, odiis, litigiis, vitam exegissent, tandem defuncti et in cineres redacti sint, desine tandem tibi molestiam facessere.
• IV.3 et cum primis, cave distraharis, cave obnitaris. liber esto potius, resque ipsas intuere, ut vir, ut homo, ut civis, ut animal mortale.intuere looks like a present infinitive but is the imperative of the deponent intueor "look at": a deponent's singular imperative ends in -re. res ipsas "the things themselves", as they are, apart from your opinions of them.
• IV.6 illud interim omnino memineris, brevi futurum; ut vestrum uterque defungatur: tum paulo post ne nomina quidem utriusque superfutura.
• IV.10 id quod si sedulo observaveris, facile deprehendes; non ex connexione duntaxat necessaria, sed ex ratione justa consequi universa, et tanquam ab eo, qui pro dignitate cuique suum tribuit, provenire.
• IV.11 Tu ne ea opineris, quae is autumat, qui contumelia te afficit; vel etiam quae ille autumare te vult. verum res ipsas, quomodo vere se habeant, cogites.
• IV.12 alterum, nihil ut facias, nisi quod partis regere legemque dare natae ratio suggesserit, idque ad generis humani utilitatem.
• IV.12 veruntamen sententiae mutatio ista niti semper debet probabilitate aliqua, vel justum esse, vel in publicum utile, vel aliud hujusmodi, id ad quod transitur, non autem quod jucundum aut gloriosum existat.nitor "lean on, rest on" is deponent and takes the ablative: niti … probabilitate aliqua "rest on some probability", i.e. on some plausible ground. debet "must" takes the infinitive. veruntamen "but yet" is a spelling of verumtamen.
• IV.13 cur ergo ea non uteris? haec enim si quod suum est fecerit, ecquid est amplius quod requiras?utor "use" is deponent and takes the ablative, so "it" is ea, ablative, standing for ratione.
• IV.18 Quantum is otii lucratur sibi, qui non animadvertit, quid proximus quis dixerit, egerit, cogitaverit;
• IV.18 sed quid ipse tantum agat, quo id justum sit piumque; nec, ut Agatho loquitur, mores nigros quod resipiat.
• IV.21 quam ingens enim horum turba absumitur, et in vescentium visceribus hac ratione quasi sepelitur?
• IV.22 Noli divagari; sed in omni conatu tuo justitiae ratio habeatur, in omni viso intellectus integer servetur.
• IV.24 siquidem id agendo fiet, ut nec actiones consequantur supervacaneae.
• IV.30 Iste sine tunica philosophatur; ille sine libro: alius quispiam seminudus.philosophatur has a passive ending (-atur) but an active meaning, "he practises philosophy": philosophor is a deponent verb, passive in form, active in sense. The tunica was the shirt worn under the cloak; to go without it was the mark of the poorest, Cynic-style philosophers.
• IV.32 nuptias contrahentes, liberos tollentes, aegrotantes, defungentes, militantes, ferias agentes, mercaturam exercentes, agros colentes,
• IV.32 pari modo tempora alia nota peculiari aliqua designata, vel etiam gentes totas, contemplare;contemplare looks like an active infinitive but is the imperative of the deponent contemplor "look at, contemplate". A deponent's singular imperative ends in -re, like a passive one; the sense, a command beside considera, shows which it is.
• IV.33 porro quidnam est hoc ipsum memoriam aeternam consequi? mera vanitas.
• IV.33 unum hoc, ut mens sit justa, actio socialis, dictio mentiri nescia, affectio quicquid contigerit amplecti prompta, ut necessarium, ut familiare, ut a principio fonteque istiusmodi profluens.
• IV.36 etenim semina ea sola opinari, quae in terram uterumque dejiciuntur, plebeium est nimis.
• IV.37 Jam jam moriturus es: necdum simplex es, imperturbatus, posse extrinsecus laedi suspicione immunis, cunctis propitius, juste agere unicam prudentiam ratus?
• IV.38 Mentes illorum intuere, et studia etiam, qualia fugiant, qualia prosequantur.intuere looks like a present infinitive, but it is the imperative of the deponent intueor "look at, look into": a deponent's singular imperative ends in -re, the same ending as the passive imperative. So: "look into". illorum "of those men" is not explained; Marcus means other people, whose minds and aims you are to study.
• IV.39 ubi ergo? in ea nimirum parte tui; quae de malis opinatur.tui is the genitive of the pronoun tu, "of you", not a form of tuus "your": "that part of you". opinatur is a deponent, passive in form but active in meaning: "forms opinions, judges". de malis "about evils": malis is the neuter plural of malus used as a noun.
• IV.39 ista malum nihil opinetur, et bene se habitura sunt omnia.
• IV.39 etiamsi, quod huic proximum est, corpusculum secetur, uratur, suppuretur, putrescat, quiescat tamen pars ea quae de istis opinatur.
• IV.40 item quomodo ad sensum hujusce, unum et illum, omnia referantur: unoque quasi impetu ferantur universa, et ad omnia producenda cooperentur;
• IV.45 Subsequentia antecedentibus apte semper annectuntur.
• IV.46 illius quoque meminisse profuerit, qui quo via duceret, oblitus est.
• IV.46 quodque plerique a ratione illa dissentiunt, qua cum vel maxime conversantur jugiter, quaque universa administrantur, et peregrina eis videntur, quibus quotidie occurrunt.qua cum is cum qua "with which": with a relative pronoun the preposition cum is often put after it, as in quocum, quacum. vel maxime "even most of all": vel with a superlative strengthens it. conversantur is a deponent, "they keep company, have dealings": they live with reason at every moment, yet are at odds with it.
• IV.48 Crebro apud te reputa, quot medici sint mortui, qui super decumbentes, tanquam conclamatos jam, supercilia contraxerint:
• IV.48 quot etiam urbes, ut sic dicam, intermortuae sint; Helice, Pompeii, Herculanum, aliaeque innumerabiles.
• IV.48 perinde ac oliva maturitatem adepta ceciderit, naturam quae protulit collaudans, arborique e qua prodiit, gratias agens.perinde ac "just as" compares your death with the fall of a ripe olive. ceciderit is perfect subjunctive (the future perfect has the same form), subjunctive because the comparison belongs to the ut clause: "as an olive would fall". adepta "having reached" is the perfect participle of the deponent adipiscor, active in sense.
• IV.49 num illud hominis infortunium dicis, quod naturae humanae neutiquam adversatur?
• IV.49 aut naturae humanae adversari quicquam dixeris, quod secundum ejusdem voluntatem contingit?
• IV.49 memineris deinceps, quoties inciderit quicquam quod ad tristitiam impellat te, decreto hoc uti:
• IV.50 Vulgare quidem hoc est, efficax tamen ad mortem contemnendam adminiculum, si eos recolas qui vitae avidi eidem fuerint diu immorati.
• V.1 Mane, cum gravatim exurgis, in promptu sit tecum hoc modo disserere; Ad opus humanum jam expergiscor.These are the words to have ready, spoken in the first person, and Gataker marks their start with a capital Ad: "I am waking now to the work of a human being." expergiscor "wake up" is a deponent, passive in form and active in meaning. humanum "human" means "belonging to a human being": the work a man is made for.
• V.1 num vero aegre feram, si ad ea agenda proficiscor, quorum gratia natus et in mundum productus sum?
• V.1 Nunquid ergo ad oblectandum te natus es? non autem ad faciendum aut agendum aliquid?
• V.1 At quiete quoque opus est, inquis. Est fateor; sed quiescendi modum etiam natura praescripsit.
• V.2 Quam facile est imaginationem omnem vel turbulentam vel inconvenientem ita amoliri et abstergere, ut in summa statim tranquillitate consistas?
• V.3 neque avertat ab eo te, quae sequi possit, quorumlibet hominum reprehensio aut vituperatio.
• V.3 quae tu noli attendere, sed recta perge, naturae tum propriae, tum et communi obsecutus.obsequor "comply with, follow" is a deponent and takes the dative. Its perfect participle obsecutus is active in sense, "having followed", here simply "following". tum … tum et "both … and also": your own nature, and the common nature of the whole.
• V.4 unde quotidianum per tot annos cibum potumque accepi; quod calcantem, et ad tam varios usus eo abutentem me sustinuit.abutor, a deponent like utor "use", takes the ablative: eo abutentem "using it up, misusing it". This eo is the ablative of is, "it", not the adverb eo "thither" used earlier in the section. ad tam varios usus "for so many different purposes": all the uses men make of the earth.
• V.5 multa tamen sunt alia, de quibus dicere nequeas, non esse te ad ea aptum natum.
• V.5 num et per conditionis naturalis defectum aliquem obmurmurare, restrictum esse, adulari, corpusculum tuum incusare, assentari, ostentare te, animo tantopere jactari, cogeris?A list of faults: obmurmurare "to grumble", restrictum esse "to be close-fisted, stingy", adulari "to flatter", incusare "to blame", assentari "to agree with everyone, to fawn" (not assentior "assent"), ostentare te "to show yourself off". adulor and assentor are deponents. After the passive cogeris one would expect the nominative restrictus; Gataker writes the accusative, as if te were understood.
• V.5 hoc tantummodo nomine si notari poteras, quod tardiori hebetiorique ingenio natus sis, exercitatione vitium istud corrigere conandum fuerat, hebetudinem tuam neque insuper habendo, neque in eadem tibi complacendo.
• V.6 sicut equus, ubi cucurrerit, canis venatus fuerit, apes mel confecerit; ita iste, ubi benefecerit, non clamore prosequitur, sed ad aliud ejusmodi opus se transfert; quemadmodum vitis ad racemos alios denuo suo tempore producendos.venatus fuerit is the future perfect of the deponent venor "hunt": Gataker, like many later writers, uses fuerit for erit with a participle. apes is a by-form of the nominative apis "bee".
• V.6 Verum est, fateor, quod dicis. Veruntamen, quod jam dictum est, si secius ceperis, ex eorum numero futurus es, quorum priore loco memineram.
• V.7 aut nihil omnino precari, aut hoc modo simpliciter et ingenue precari par est.
• V.8 altera, quod tibi natum, et tibi coordinatum, et ad te quodammodo affectum est, a caussis antiquissimis retro tibi contextum.One est serves three participles: "it was born for you, prescribed for you, and in a certain way disposed towards you". natum is from the deponent nascor "be born": what happens to you came into being for you. affectum ad te "disposed towards you", i.e. it stood in a particular relation to you.
• V.9 Noli aegre ferre, aut animum despondere, aut stomachari, si juxta decreta recta agere volenti, haud perinde semper successerit.
• V.9 verum, ubi excussum aliquando te senseris, regredere, pluribusque pro officii humani ratione gestis contentus sis; atque illud, ad quod regrederis, fac diligas.excussum te senseris "you have felt yourself thrown off": an accusative and infinitive with esse left out. excutere is used of a horse throwing its rider. senseris is future perfect after ubi. regredere looks like an active infinitive but is the imperative of the deponent regredior "go back".
• V.10 in hujusmodi itaque caligine ac sorde, tantoque materiae, temporis, motuum, rerumque motarum fluxu, nihil possum comminisci, quod aestimatione studiove dignum videatur.
• V.10 contra potius solari se quemque par fuerit, dissolutionem sui naturalem operiendo, moramque interea haud gravate ferendo, dum duobus hisce acquiescit prorsus;
• V.10 hanc enim transgredi qui cogat, nullus est.
• V.11 Quam ad rem anima nunc utor mea?utor "I use" is deponent and takes its object in the ablative: anima … mea "my soul", with mea held back to the end. quam ad rem "to what thing", i.e. "for what purpose": quam is the interrogative agreeing with rem.
• V.11 hoc te jugiter interroga, simulque te percontare; Ecquid mihi nunc versatur in parte mei illa, quae principalis dici solet?
• V.14 a suo itaque cientur prodeuntque principio; at ad propositum sibi finem recta proficiscuntur.
• V.14 unde et recte factorum appellationem sortitae sunt actiones istiusmodi, qua viae rectitudo significetur.sortitae sunt is the perfect of the deponent sortior "obtain by lot, receive": "they have received". Like every deponent its perfect is the participle with sum, and the participle agrees with the subject actiones (feminine plural), which comes after the verb.
• V.15 ista enim nec ab homine exiguntur, nec pollicetur ea natura humana, nec ad eam perficiendam ferunt.
• V.16 ad hanc enim natos esse nos, supra demonstratum est.
• V.21 Eorum quae mundus complectitur, quod praestantissimum est colito.
• V.21 hoc est autem illud, quod caeteris omnibus utitur, quod reliqua omnia administrat.utitur is from the deponent utor "use": passive in form, active in meaning. It takes the ablative, so its object is caeteris omnibus "all the other things". caeteris is Gataker's spelling of ceteris.
• V.21 istud enim est, quod caeteris in te omnibus utitur; et a quo vita tua gubernatur.
• V.29 sin id minus permiserint, quibuscum hic degis, exeas licet e vita; ita tamen, ne tanquam mali quid passus.
• V.29 velim autem, quae animantis ratione imbuti et ad societatem nati naturae sunt consentanea.
• V.31 cogita et vitae tuae historiam jam esse consummatam, munereque tuo te jam defunctum.
• V.33 quin et illa ipsa, quae in hac vita tanto habentur in pretio, vana sunt, putida, exilia, canicularum instar invicem rixantium, aut puerulorum secum invicem litigantium, et ridentium modo, mox plorantium.
• V.34 Prospere tibi res tuae sunt perpetuo processurae, si rite incedere potueris, rectaque methodo et opinari et agere.
• V.36 ad rostra ubi declamitans fueris, an oblitus es, homo, haec quidnam sint?
• VI.2 item utrum dormituriens, an somni satur; male audiens, an collaudatus; moriens itidem, an aliud quid agens.
• VI.2 nam ex vitae hujus officiis, hoc est etiam, quod morimur.
• VI.5 Novit mens universi rectrix, quomodo se habeat, quid faciat, et in qua materia versetur.
• VI.10 si prius illud, quid est, quod desiderem in temeraria miscela colluvieque istiusmodi ulterius commorari?
• VI.10 sin quod posterius est positum, rectorem veneror, eodemque fretus, firmus animi consisto.
• VI.13 ad eundem modum per vitam totam agendum est, ut res eas etiam, quae comprobatu dignissimae videbuntur, prorsus denudemus, vilitatemque earum intueamur, et tollamus eam, qua evehi solent, narrationis pompam omnem.
• VI.13 gravis enim impostor fastus est; et tum maxime effascinat, cum circa ea quis versatur, quae studio digna videntur.
• VI.14 Eorum quae vulgus hominum admiratur, pleraque ad generalissima rerum capita referuntur, quae vel forma mera vel natura continentur; qualia sunt lapides, ligna, ficus, vites, oleae:
• VI.14 caeterum qui animam rationalem universalem ac civilem veneratur, is reliquis rebus omnibus insuper habitis, in hoc praecipue incumbit, ut animam in eo statu suam conservet, quo rationi ac communioni consentanee se habeat geratque,
• VI.14 et congeneri suo cuilibet, ut hoc ipsum praestet, operam itidem mutuatur suam.operam "effort, help" is the object, and suam at the end belongs to it. mutuor is deponent and in classical Latin means "borrow"; Gataker (so his 1652 edition prints) uses it for giving help in return, like late Latin mutuo "lend", as members of one community do for each other: "he likewise lends his own help". The Greek says simply that he works together with his kin.
• VI.15 in hoc igitur flumine, in quo consistere non datur, quorsum quis horum sic praeterlabentium quicquam in pretio habeat?
• VI.15 hujusmodi res est et vita cujusque, quasi exhalatio nempe quaedam a sanguine orta, et ab aere spiritus attractio.
• VI.16 hoc unum, opinor, secundum conditionis suae rationem, moveri seque sistere, hoc est, ad quod studia reliqua artesque nos ducunt.
• VI.16 etenim necesse erit invidere, aemulari, eos suspectos habere, qui his privare te possunt, eis struere insidias, qui id, quod tu tanti aestimas, possident.
• VI.16 omnino necesse erit macerari te, ubi horum tibi aliquid defuerit; et de Diis etiam saepenumero conqueri.
• VI.17 sed divinius est quiddam, viaque haud facili apprehensu progrediens, prospere semper procedit.
• VI.18 hoc autem idem est prope, ac si quis contristaretur, quia homines prisci encomiis eum non sint prosecuti.
• VI.19 Noli, siquid tibi fuerit effectu difficile, opinari ideo, hominem nullum id posse.
• VI.19 Sed siquid fuerit, quod possit quisquam, hominisque sit munus, id te quoque assequi posse existimes.
• VI.21 sector enim veritatem, a qua nemo unquam laesus est.sector looks like a noun but is a verb: the deponent sector, sectari "to follow eagerly, pursue", made from sequor. Being deponent, the passive form sector means "I pursue".
• VI.22 Ego, quod mei est officii, exequor.
• VI.23 Animantibus, adeoque omnibus in universum rebus ac subjectis rationis exortibus, utpote ratione praeditus ipse qui sis, magno liberoque utaris animo.
• VI.24 Alexander Macedo, ejusdemque mulio, simul ac mortui fuerant, ad idem plane redacti sunt.
• VI.26 quid igitur? si irascuntur tibi, num tu vicissim illis succensebis?
• VI.27 Crudele quiddam est, non permittere hominibus, ut ad ea ferantur, quae ad se pertinere sibique conducere opinantur.
• VI.30 Deos verere, homines tuere.Two deponent imperatives. The imperative singular of a deponent ends in -re, so verere (from vereor "revere") and tuere (from tueor "protect") look like present active infinitives; here they can only be commands: "revere the gods, protect men".
• VI.30 imitare constantem illius in rebus rite gestis tenorem, in cunctis aequabilitatem, pietatem, vultus serenitatem, comitatem, gloriae inanis contemptum, in rebus indagandis studium;imitare is the imperative of the deponent imitor "imitate", not an infinitive. It governs the whole list that follows, the father's qualities in the accusative: tenorem, aequabilitatem, pietatem, serenitatem, comitatem, contemptum, studium.
• VI.30 ut nihil enixe aut festine moliebatur: ut delationes non admiserit.moliebatur is the imperfect indicative of the deponent molior "set about, undertake": "how he used to set about nothing with strain or in haste". Gataker drops here into the indicative, which states the fact, while the ut clauses round it keep the subjunctive of the indirect question; the imperfect pictures a habit.
• VI.30 ut paucis contentus, tecto nempe, strato, veste, victu, servitio: ut laborum amans, irasci tardus,
• VI.30 haec, inquam, imitare, ut probe conscio tibi, sicut illi olim, superveniat hora novissima.
• VI.31 Expergiscere, teque revoca.Expergiscere is the imperative of the deponent expergiscor "wake up": like verere and tuere in 6.30, it looks like an infinitive but is a command.
• VI.31 et somno excusso, ubi intellexeris, somnia mera fuisse, quae te conturbabant, ista vigilans jam denuo intuere, quo modo illa es intuitus, quae in somniis vidisti.intuere is another deponent imperative, from intueor "look at". vigilans "being awake" agrees with the "you" of the command: "now that you are awake, look at these things again".
• VI.32 haec omnia in potestate sua sita habet: et ex his etiam ea sola ad eam pertinent, quae circa id quod in manibus jam est, versantur.
• VI.35 Nonne vides, ut artifices mechanici, etiamsi hominibus imperitis quadantenus concedant, artis tamen suae rationem nihilominus enixe adversus illos tueantur, nec ab ea quicquam abscedere sustineant?
• VI.36 proveniunt indidem universa, a mente communi illa vel directe profecta, vel per consequentiam necessariam;profecta, from the deponent proficiscor "set out", agrees with universa: "having set out from that common mind". a with the ablative gives the starting point. illa after its noun means "that well-known".
• VI.36 noli ergo ista ab eo quem colis aliena opinari: sed rerum universarum originem tecum perpende.
• VI.38 alterum enim alterius consequens est, et per connexionem localem, et per conspirationem mutuam, et per materiae continuitatem.
• VI.39 et quibuscum vivere sortitus es, homines eos, idque veraciter fac diligas.quibuscum is cum quibus "with whom": cum is joined to the end of the relative as it is to the personal pronouns (tecum, nobiscum). sortitus es is the perfect of the deponent sortior "obtain by lot": "with whom you have been allotted to live".
• VI.40 proinde magis illam vereri oportet; existimandumque tibi, si secundum illius voluntatem te habueris degerisque, omnia tibi ex animi sententia se habere.
• VI.41 necesse erit, ut ubi istiusmodi vel in malum incideris, vel bono excideris, Deos incuses, oderis homines, qui horum alterutrius tibi vel autores fuerint, vel etiam fore suspicaris.
• VI.42 quomodo dormientes quoque Heraclitus, opinor, operarios esse dixit, et ad ea quae in mundo aguntur, operas conferre.
• VI.42 ex abundanti vero et is qui quiritatur, et qui in adversum nititur, et qui ea quae fiunt, tollere conatur.quirito is "cry out for help" (as a citizen calling on the Quirites), hence "complain loudly"; Gataker uses it as a deponent. in adversum niti "strain in the opposite direction", against the course of things; tollere "to take away, undo". nitor and conor are deponents: active in meaning.
• VI.42 siquidem rector ille universi omnino te probe utetur, teque in operariorum operasque mutuas conferentium partem recipiet.utor "use" is deponent and takes the ablative: te … utetur "he will use you". omnino here is "in any case": whatever you choose, God will make good use of you. What you decide is only what kind of part you play.
• VI.44 quibus et mea cum consecutione necessaria cohaereant, amplecti haec debeo eisque acquiescere.
• VI.44 sin de nulla prorsus re consilia ineunt, quod tamen impium est credere, quorsum tunc immolemus, supplicemus, juremus, alia faciamus, quae facimus singuli, tanquam si Deos praesentes et conversantes nobiscum habeamus:
• VI.47 tot heroes prisci; tot hos secuti imperatores, tyranni: Eudoxus insuper, Hipparchus, Archimedes;secuti is the perfect participle of the deponent sequor "follow", active in meaning: "having followed". hos "these" are the heroes of old, so hos secuti imperatores are "the generals who came after them". imperator here is a commander in war, not an emperor.
• VI.50 Aliis quae justa sunt, persuadere annitamur.annitamur "let us strive" is a hortatory subjunctive of the deponent annitor, passive in form, active in meaning. persuadere takes the dative of the person (Aliis "others") and an object for the thing urged: here a relative clause with no antecedent, quae justa sunt "(the things) which are just".
• VI.50 quod siquis vi adhibita obstiterit tibi, tu ad aequanimitatem et tranquillitatem te transfer, eoque quod obstat ad virtutis alterius exercitium fac utare.fac utare "see that you use": fac "make, see to it" is followed by a subjunctive with ut left out. utare is utaris, the present subjunctive of the deponent utor, with the ending -re for -ris; utor takes the ablative, here eo "that (thing)". The obstacle itself becomes the material for another virtue: patience, where justice was blocked.
• VI.50 memineris etiam, quod cum exceptione opus aggrediebare, nec id appetebas, quod fieri non potest.After memineris "remember" Gataker uses quod "that" with the indicative instead of an accusative and infinitive, as later Latin often does. aggrediebare is aggrediebaris, the imperfect of the deponent aggredior "set about", with -re for -ris: "you were setting about".
• VI.50 hunc autem assequeris, etiamsi ea quae conatus fueras, non fiant.conatus here is not the noun of the last sentence but the perfect participle of the deponent conor "try": conatus fueras "you had tried", with fueras for eras. hunc "this" refers back to conatum: the effort is achieved in being made. etiamsi "even if" takes the subjunctive fiant "come about".
• VI.51 In actione aliena ambitiosus bonum suum situm opinatur: in passione sua voluptuarius: in actione sua vir prudens.
• VI.52 Licet de re hac vel illa nihil opinari, atque ita animi perturbationem omnem effugere.
• VI.55 aut quo modo exequerentur illi, quod navigantibus salutem pareret, aegrotantibus sanitatem?quo modo "in what way, how". exequerentur "could they carry out" is the imperfect subjunctive of the deponent exsequor, which Gataker spells exequor, still in the contrary-to-fact frame. illi "those men" are the helmsman and the physician. Marcus does not draw the lesson; the thought seems to be that those who abuse the men who serve them still need them, and only hinder their own good.
• VI.59 Perpende tecum, quales sint quibus placere cupis, et quarum rerum potiundi caussa id velis, quibusque officiis ista demerearis.
• VII.2 possum de re ista, quod oportet, opinari.
• VII.2 res ipsas intuere prout prius vidisti. hoc est enim reviviscere.intuere is not an infinitive but the imperative of the deponent intueor "look at": "look at the things themselves". prout "just as": as you saw them before, when your principles were alive in you. In hoc est enim reviviscere the infinitive serves as a noun: "this is coming back to life".
• VII.5 si sufficit, ea tanquam instrumento ab universi natura mihi dato ad hoc efficiendum utor,utor "I use" is deponent and takes the ablative: ea "it" (the mind, mens, feminine) is ablative, and so is instrumento with tanquam: "I use it as a tool". ab universi natura mihi dato "given me by the nature of the whole" agrees with instrumento: the mind is a tool lent by Nature.
• VII.5 vel quod possum facio, eo adscito qui mentis meae opera usus id possit, quod ad societatem humanam est hoc ipso tempore tempestivum ac utile.
• VII.8 accedes enim ad ea, si ita necesse fuerit, ratione instructus eadem, qua nunc ad praesentia uteris.
• VII.13 ad mutuas enim rei eidem conficiendae operas conferendas nata sunt utraque.enim "for" gives the reason for what was just said: rational beings belong together as limbs do because both were made for one shared work. nata sunt is the perfect of the deponent nascor: "they have been born" for something, made by nature for it. utraque, neuter plural of uterque, means "both kinds", the limbs and the rational beings.
• VII.13 consideratio haec animum tuum magis attinget, si te frequenter sic allocutus fueris, Membrum sum ego compagis istius quae ex ratione praeditis componitur.
• VII.14 ipsa enim, quae affecta sunt, conquerantur, si velint.
• VII.14 in me autem situm est, nihil tale opinari.
• VII.16 corpusculum ne quid patiatur, sibi curae habeat, si possit; et quando patitur quicquam, conqueratur.
• VII.16 animula vero, quae timet, quae dolet, quae super his omnino aliquid opinatur, nihil horum patietur, nisi si eam ipse in judicium istiusmodi demiseris.
• VII.18 ipse num balneo uti poteris, ni ligna mutationem subeant?num asks a question that expects "no": "you won't be able …, will you?". uti is the infinitive of the deponent utor "use", which takes the ablative: balneo uti "to use the bath", to have a bath.
• VII.19 Per mundi substantiam, tanquam per torrentem, corpora transeunt universa, ipsa universo, prout membra sibi invicem nostra, coalita et eidem cooperantia.
• VII.21 Instat tempus, quo tu omnium oblitus eris; instat, et quo omnes tui.
• VII.23 quem mox denuo diffingit, ejusdemque materia ad arborem producendam abutitur; tum ad homuncionem, dein ad aliud quidpiam.abutor is deponent and takes the ablative, like utor: materia abutitur "uses up the material". Its first sense is "to use up, use to the full"; "misuse" is not meant here. ejusdem "of the same (horse)": the very stuff that was a horse becomes a tree.
• VII.24 ubi ei saepius assueverit quis, immori solet; vultusque decor ita inde extinguitur, ut denuo reaccendi omnino nequeat.immori is the infinitive of the deponent immorior "to die in or upon" (in + morior), with solet "it is wont to", "it usually". Its subject is not stated: most naturally it is what the next clause names, vultus decor "the grace of the face", which first dies away and then is put out for good. The Greek here is damaged, and Gataker follows it word for word.
• VII.26 Cum adversus te quicquid peccaverit quis, considera statim, quid bonum malumve esse ratus id egerit.
• VII.26 hoc enim perspecto, misereberis illius, nec aut miraberis, aut succensebis.misereor "to pity" is deponent and takes the genitive of the one pitied: illius "him". misereberis and miraberis are futures of deponents, passive in form (-beris, "you will be …") but active in sense: "you will pity", "you will wonder".
• VII.26 forsan enim vel idem illud, quod ille, vel aliud quidpiam ejusmodi, ipse pariter cum illo bonum esse opinaris.
• VII.28 mens etenim rationalis ita est natura comparata, ut sibi sufficiat ipsa juste agens, et hoc ipso nacta sibi tranquillitatem.
• VII.29 rem subjectam quamque divide et partire in formam et materiam.partire looks like an infinitive but is the imperative of the deponent partior "to divide, share out". A deponent's imperative has the passive ending -re (partīre, like intuere "look"), with an active sense: "separate".
• VII.31 Deo obsequere.obsequere is the imperative of the deponent obsequor "comply with, obey": it looks like an active infinitive, but it is a command. Like other verbs of obeying, it takes the dative, Deo. Marcus's Greek says "follow God".
• VII.34 Quod ad gloriam, animos eorum, a quibus ea expetitur, considera, quales existant, et qualia tum fugiant, tum et sectentur.
• VII.34 illud item dispice, sicut arenarum cumuli alii aliis superingesti priora abscondunt; perinde in vita contingere, ut antegressa a succedentibus quam celerrime abscondantur.
• VII.35 Cui igitur animus sublimis fuerit, quique et tempus omne, et substantiam omnem contempletur; nunquid huic magnum quiddam putas posse videri hominis vitam?
• VII.37 Indignum est, vultum animo obsequentem, pro ejus imperio conformare et componere semet; ipsum autem animum ad suiipsius arbitrium non conformari et componi.
• VII.38 Nam neutiquam hominem rebus irasci decet! Nil quippe curant ipsae.
• VII.43 Lamentantibus ne collamenteris, neve commovearis.
• VII.45 quocunque loco semet collocaverit quis, statum eum sibi optimum ducens, aut a principe fuerit collocatus, eum hunc tueri (uti mihi videtur) oportet,
• VII.47 Astrorum cursus contemplare, tanquam una cum illis circumactus.contemplare is the imperative of the deponent contemplor "gaze at, contemplate". Like obsequere in 7.31, it looks like an active infinitive but is a command.
• VII.48 Quin et de hominibus sermonem instituentem, contemplari oportet, quasi de specula quadam desuper, terrestria quoque ista,
• VII.49 ejusdem enim generis omnino futura sunt; nec possunt eorum quae nunc fiunt modulum transgredi.
• VII.51 Potu, ciboque, atque id genus cupediis Cursum moramur, cita mors ne nos obruat.
• VII.51 Divinitus at spirantem auram Pati necesse est cum labore et lacrymis.
• VII.53 ubi enim fructum consequi licet actionis prospere fluentis, et juxta conditionis propriae naturam progredientis, nulla ibi superest damni suspicio.
• VII.54 Omni loco omnique tempore, in te situm est, et casu praesenti pie acquiescere, et cum hominibus praesentibus secundum jus fasque versari, et visa praesentia perite explorare, nequid incompertum clam subrepat.jus is right as men lay it down, fas what is right by divine law; together jus fasque means 'all that is right, human and divine'. versor cum 'deal with, live among' is deponent, so versari is active in meaning.
• VII.55 Nolito aliorum mentes circumspicere, sed eo recta intuere, quo natura te ducit; natura, inquam, universi, in eis quae tibi contingunt, et tua etiam, in eis quae tibi sunt agenda.eo … quo 'to that point … to which': look straight to where nature leads you. recta is short for recta via 'by the straight road', an ablative used as an adverb, 'straight'. intuere is an imperative, not an infinitive: deponent verbs make their imperative in -re.
• VII.55 vis autem intellectualis principatum sibi vendicat, nec ab eis in ordinem redigi patitur.
• VII.55 etenim intellectus natus est eis omnibus uti.natus est, the perfect of the deponent nascor, is 'was born', and with an infinitive 'is born to, is made by nature to'. utor 'use' takes the ablative: eis omnibus uti 'to use them all', that is, to rule the senses and passions, not to serve them.
• VII.56 Tanquam vita jam functus, ejusdemque munere defunctus plane, quod reliquum est tanquam ex abundanti, naturae convenienter fac vivas.fungor 'perform, discharge' is deponent and takes the ablative: vita functus 'having discharged life' is the usual Latin for 'dead'. With tanquam 'as one who has …': live as though your life were already over. The participle agrees with 'you', the unexpressed subject of fac.
• VII.58 In omni casu eos ob oculos habeas, quibus eadem cum contigissent, aegre tulerunt, pro insueto habuerunt, quiritati sunt.habere pro with the ablative is "to regard as": pro insueto "as something unusual, strange". quiritati sunt "they cried out" is the perfect of quiritor, the deponent form of quirito: properly to cry out like a citizen calling on the Quirites, the Roman people, for help, hence "wail, complain loudly". A deponent makes its perfect with sum, like a passive, but the meaning is active. The three verbs climb from resentment to astonishment to outcry.
• VII.58 aut cur non potius motus alienos eis relinquas, qui his alios afficiunt, et afficiuntur ipsi; ipse totus in hoc intentus, quo modo casibus istiusmodi utare?
• VII.58 etenim recte uti poteris; virtutisque materiam tibi suppeditabunt.
• VII.58 denique in utroque horum memineris, medium quiddam esse illud, circa quod actio versatur.
• VII.66 nec malitiae cujusquam frustra indignatus, nec cujusquam inscitiae assentatus,A string of participles now describes Socrates, all agreeing with the subject of poterat. indignatus and assentatus are perfect participles of the deponents indignor "be indignant" and assentor "fawn on", but here they mean "being indignant", "fawning"; the present participles excipiens and sustinens follow. assentor takes the dative, and Gataker gives indignor one too: malitiae "at the wickedness". quisquam "anyone" is the pronoun of negative clauses.
• VII.66 nec ab universo assignatum quicquam, aut tanquam peregrinum quid excipiens, aut tanquam intolerandum sustinens, nec carunculae affectionibus mentem passus coaffici.
• VII.67 Non ita commisit natura compagem tui, ut tibi nequeas terminos figere, et quae tui sunt muneris per te exequi.
• VII.68 Vi omni immunem, in summa animi hilaritate, vitam transigere licet, etiamsi quae libuerit adversus te vociferentur homines universi, etiamsi massae istius corporeae coalitae et circundatae tibi membra ferae discerpant.
• VII.68 quid enim obstat, quo minus inter haec omnia mens tranquillam se servet, de rebus circumstantibus vere judicet, objectisque commode utatur?objecta, the perfect participle of objicio "put in the way, set before", is used as a noun: "the things set before it", whatever comes its way. utor "use" is deponent and takes the ablative, so objectis is ablative; -que "and" joins the third verb.
• VII.70 tu vero, qui mox es desiturus, malos tolerando defetisceris? idque cum ex eorum ipse sis numero.
• VIII.1 conturbatae sunt itaque rationes tuae: neque adeo aut facile est tibi philosophi existimationem comparare; et vitae etiam institutum adversatur.vitae institutum "the settled course of your life": Marcus means his station as emperor, which keeps him from a philosopher's life. adversatur "is opposed" is a deponent, active in meaning; supply "to it", the reputation.
• VIII.1 tu itaque illa quid velit, intuere, nec te aliud quicquam molestum habeat.intuere is not an infinitive: it is the imperative of the deponent intueor "look at" (a deponent's singular imperative ends in -re). illa "she" is your nature, from the sentence before; it is put ahead of quid velit "what she wants" for emphasis.
• VIII.1 etenim expertus jam es, per quam multa divagatus, vitam bonam beatamque nusquam inveneris; non in syllogismis, non in divitiis, non in gloria, nec in voluptate, nec ullibi.expertus es is the perfect of the deponent experior "try, find out by trial": "you have learned by experience". divagatus "having wandered" is likewise a deponent participle with an active meaning.
• VIII.1 at haec quomodo quis faciat? si decreta nactus sit, a quibus appetitiones actusque istiusmodi profluant.nactus sit is the perfect subjunctive of the deponent nanciscor "get, come by": "if he has got principles". sit is Gataker's reading (1652); the later reprints print fit, since the long s (ſ) of the old type is easily read as f.
• VIII.5 ipse autem paulo post, nullus, nusquam futurus es, quomodo et Hadrianus, et Augustus. tum rem ipsam penitius intuitus, eam in se considera.
• VIII.5 quod autem hominis a te natura exigit, hoc constanter facito, quodque justissimum videbitur, loquitor; placide duntaxat, modeste, citraque dissimulationem.
• VIII.7 prospere autem procedit rationalis natura, ubi in cogitando nec falso, nec incerto assentitur, impulsus suos ad opera, quae societatem juvent, sola dirigit,
• VIII.7 appetitiones et aversationes ad ea sola, quae in nobis sita sunt, adhibet, a rerum natura denique quicquid assignatum fuerit, amplectitur.
• VIII.12 Quando somnum gravatim excutis, reminiscere, et conditioni tuae et naturae humanae consentaneum esse, ut actiones ad communitatem conducentes edas, cum dormire etiam brutis animantibus commune sit.reminiscere is not an infinitive: it is the imperative of the deponent reminiscor "remember", which has passive forms with active meaning. What is to be remembered is the accusative and infinitive consentaneum esse.
• VIII.15 Memineris, aeque turpe esse mirari quenquam tanquam de re insueta, quod ea mundus, quorum ferax est, profert; ac mirari quenquam, quod ficus ficus ferat, aut mirari medicum, quod quis febricitaverit, gubernatorem, quod ventus adversus flaverit.
• VIII.17 sin minus, quid tibi queri profuerit?
• VIII.19 Ad opus aliquod natum est unumquodque; puta, equus, vitis.natum est is the perfect of the deponent nascor "be born", neuter to agree with unumquodque "each single thing": "each thing has been born". ad opus aliquod "for some work": ad with the accusative gives the purpose.
• VIII.19 quid miraris? sol etiam ipse, Diique reliqui ad opus aliquod extitere.miraris is the deponent miror "wonder, be surprised", 2nd person singular. quid here is "why": the question heads off a protest at being told to work.
• VIII.22 merito haec pateris, qui bonus mavis cras fieri, quam esse hodie.merito "deservedly" is an old ablative of meritum "desert", used as an adverb. haec "these things" are whatever troubles you now: you have earned them by putting off the work. pateris is from the deponent patior "suffer".
• VIII.25 alii nec brevem sui memoriam sunt consecuti; alii in fabulas abierunt; alii etiam e fabulis evanuerunt.consequor "follow up, attain" is deponent, so its perfect is passive in form and active in meaning: consecuti sunt "they have attained". Gataker puts sunt first.
• VIII.26 proprium autem est hominis, contribuli suo benevolum esse, sensuum motus insuper habere, visa probabilia discernere, universi naturam, eaque quae secundum hanc fiunt, contemplari.
• VIII.27 Affectiones singuli quique tres habent; unam, ad caussam ambientem, alteram, ad caussam divinam, a qua proveniunt omnibus omnia; tertiam, ad eos quibuscum in hac vita versatur.
• VIII.28 at illi licet etiam inter dolores serenitatem suam tranquillitatemque servare, nec opinari malum esse.
• VIII.29 sed ut omnibus qualia reapse sint perspectis, pro existimatione sua singulis utar.utor "use, deal with" takes the ablative: singulis "each thing". pro existimatione sua "according to its own worth": suus refers here to each thing, not to the speaker, as it often does when its owner is close by in the clause.
• VIII.35 quod quemadmodum illa quicquid obstat et renititur, in usum suum circumvertit, et in fato disponit, atque ita partem sui facit;
• VIII.35 ita et animal rationale, ex impedimento omni materiam creare sibi possit, eoque uti ad illud quod intenderat, quodcunque tandem id fuerit.eo "it", the ablative with uti (utor "use" takes the ablative), is the hindrance; -que joins uti to creare. ad illud quod intenderat "for that which it had aimed at": the pluperfect looks back to the aim it had before the obstacle came.
• VIII.36 Ne confundat te vitae tuae totius cogitatio: neque animo simul complectere, quot qualesque molestias superventuras esse tibi verisimile sit.
• VIII.36 sed ad praesentium unumquodque interroga te, quidnam hac in re est, quod subiri aut sustineri nequeat? confiteri namque erubesces.
• VIII.37 annon et istis destinatum est, ut primo senescant, tum moriantur?
• VIII.38 Si acute cernere vales, acumine tuo utere, inquit ille, in rebus eis, quae sapientiam maxime exigunt.utere is the imperative of the deponent utor "use", which takes the ablative: acumine tuo "(use) your sharpness". Do not take it for an infinitive.
• VIII.40 siquid autem aliud tibi male habet, idipsum de hoc ipso, si poterit, opinetur.
• VIII.41 aliquid molienti tibi obstitit quippiam? si citra exceptionem moliebaris, jam tuum, qua rationalis, malum est.
• VIII.43 me vero, si mentem sanam habuerim, quae nec hominem quenquam, aut humanum quicquam aversetur; sed quicquid obvenit, oculo benigno aspiciat excipiatque, et pro sui existimatione singulis utatur.utor "use" is a deponent and takes the ablative: singulis utatur "uses each thing". pro here is "in proportion to, according to", and sui existimatione is "the valuation of themselves": each thing is used as its own worth deserves (the Greek says "according to its worth"). sui, the genitive of the reflexive, points to singulis, the things used, not to the mind.
• VIII.49 nunciatur tibi, hunc vel illum tibi conviciatum.
• VIII.49 at periclitari, non video.periclitari "to be in danger, run a risk" is a deponent infinitive; its subject, the boy, is carried over from the last sentence. The illness is seen; the danger is an opinion added to it.
• VIII.50 sed, quod in hac ejus arte maxime mireris, cum se certis terminis circumscripserit, quicquid intra se corrumpi, senescere, ac inutile fieri videtur, in semet convertit, aliaque ex his ipsis nova producit;
• VIII.52 qui nescit ad quid natus sit, nec quis ipse, nec quid mundus sit, novit.
• VIII.52 qui autem in horum alterutro deficit, nec ad quid ipse natus sit, dicere potest:
• VIII.52 qualis ergo tibi videtur is, qui vanos hominum eorum plausus vel aversatur vel aucupatur, qui nec ubi sint, nec qui sint ipsi, norunt?
• VIII.53 Num in votis habes ab eo laudari, qui intra horulae spatium ter semet execratur?horula is a diminutive of hora "hour": "a little hour", which makes the time sound even shorter. semet is se "himself" with the emphatic ending -met. execratur "curses" is a deponent, passive in form and active in meaning; elsewhere it is spelled exsecratur.
• VIII.56 etiamsi enim quam maxime alter alterius caussa mutuo nati simus, mentium tamen nostrarum cuilibet peculiaris sua constat potestas.
• VIII.57 itaque ab extendendo radii ejus nomen sortiti sunt.
• VIII.57 cujusmodi vero res sit radius, perspicere licet, si per angustum aliquod foramen lumen a Sole profectum in domicilium tenebricosum subingredi videris.
• VIII.57 ibi autem consistit, et nec delabitur, nec decidit.
• VIII.59 Homines alter alterius caussa nati sumus.
• VIII.61 In mentem alterius cujusque descende; sed et in tuam ipsius descendere quemlibet patere.patere is the imperative of the deponent patior "allow", spelled like the infinitive of pateo "lie open", which has a long e. It takes an accusative and infinitive: quemlibet descendere "anyone you please to go down".
• IX.1 itaque qui sciens volens mentitur, impie agit, in quantum fallendo injuste agit;
• IX.1 qui nolens nesciusque, in quantum universi naturae dissentit, et in quantum mundi ordinem pulchre compositum infringit, dum mundi naturae adversatur.
• IX.1 adversatur enim, qui, quantum in se est, ad ea quae veritati adversa sunt, fertur.
• IX.1 Quin etiam, qui voluptates, tanquam quae sint bonae, sectatur, dolores, tanquam quae mala sint, fugit, impie hic quoque agit.
• IX.1 necesse est enim, ut is qui sic affectus fuerit, de rerum natura saepe conqueratur, quasi ea bonis malisque praeter meritum utriusque aliquid attribuat;
• IX.1 cum mali saepenumero voluptatibus diffluant, eisque rebus, quibus eae comparantur, abundent; boni contra in dolore versentur, atque in casus ejusmodi, qui dolorem solent parere, incidant.
• IX.1 adversus haec eadem eum pariter esse ex aequo affectum, qui naturae ductum sequi desiderat, quo naturae consentire possit.
• IX.1 per hoc autem quod dicitur universi naturam istis ex aequo uti, intelligo ista ex aequo evenire ex serie quadam rerum prodeuntium sibique invicem succedentium juxta antiquissimum quendam providentiae motum,
• IX.2 Gratius equidem foret, ut prius defungeretur quispiam, quam mendacitatem, simulationem, luxum, fastum delibasset.
• IX.2 secundus autem ab hoc gradus, horum satur saltem ut emori praeoptet, quam improbitati immorari.
• IX.3 hominis est igitur considerati, nec temerarie, nec impetuose, nec fastuose adversus mortem se gerere: sed tanquam opus naturale, eam praestolari,praestolor "wait for, await" is deponent: passive in form, active in meaning, so praestolari is "to wait for", not "to be awaited". Its object is eam, death, and tanquam opus naturale "as a work of nature" describes eam.
• IX.3 quo modo nunc praestolaris, donec uxoris tuae utero foetus prodeat. ita expectanda est hora, qua animula tua involucro isti excidet.
• IX.3 ut dicere liceat, Propere accedas o mors; nequando etiam ipse obliviscar mei.
• IX.9 sola enim rationalia mutui hujus in se invicem studii ac consensus nunc sunt oblita: confluxusque ille apud ista sola non cernitur.oblita sunt "have forgotten" is the perfect of the deponent obliviscor, neuter plural to agree with rationalia (understand animantia, "rational creatures"). obliviscor takes the genitive: studii ac consensus "(this) eagerness and accord".
• IX.9 observando autem id, quod loquor, comperies.
• IX.10 ratio vero fructum habet et communem et proprium. oriunturque ex ea alia ejusmodi, cujusmodi ipsa est ratio.
• IX.19 tu quoque in jugi alteratione, et corruptione quadam versaris; et mundus tecum universus.versaris is the deponent versor "be engaged in, live in": "you are living in continual alteration and in a kind of decay". quadam "a certain" softens the word: not outright rotting, but a gradual undoing.
• IX.22 ad tuam, ut ipsam justam exhibeas: ad universi, ut recorderis, cujusnam sis pars:
• IX.23 quaecunque igitur actio tua ad finem hunc vel immediate vel mediate non tendit, ita vitam tuam divellit, nec unam eandemque esse patitur,
• IX.25 Formae qualitatem animo adi; et a materia abstractam contemplare:abstractam "drawn away" agrees with qualitatem, which is understood again as the object: "contemplate it drawn away from the matter", as if the matter were stripped off. contemplare looks like a present active infinitive, but it is the imperative of the deponent contemplor "gaze at, consider": deponents make their imperative in -re.
• IX.26 Innumera perpessus es, quia non didicisti mente tua contentus esse agente ea ad quae condita est, sed ad alia eadem abuteris.perpessus es is the perfect of the deponent perpetior "endure to the end" (per "through" + patior "suffer"): passive in form, active in meaning, "you have endured". Its object innumera "countless (things)" is a neuter plural adjective used as a noun.abutor "misuse" is deponent and takes the ablative, here eadem "the same (mind)", with mente understood. The Greek as now printed ends instead with an impatient "but enough!"; Gataker's last clause names the fault outright.
• IX.27 Ubi te alii vituperaverint, vel oderint, vel ejusmodi aliquid oblocuti fuerint, adi animulas eorum, penitius introspice cujusmodi sint.
• IX.29 aggredere, quatenus tibi datur. nec circumspice, nunquis adsit, qui advertat. nec Platonis rempublicam expecta.aggredere looks like an infinitive but is the imperative of the deponent aggredior "approach, set about", like contemplare in 9.25. quatenus tibi datur "in so far as it is granted to you": datur is impersonal, "it is given, allowed".
• IX.30 Intuere desuper armenta innumerabilia, et ritus innumerabiles, et navigationis omne genus, in procellis, in tranquillo mari, et rerum praeteritarum, praesentium, decedentium differentias.intuere is the imperative of the deponent intueor "look at", and desuper "from above" sets the scene: Marcus imagines looking down on human life from a height, as in 7.48. Seen from there, men moving in crowds are armenta "herds", like cattle.
• IX.30 et quam multi sint, qui nec norint nomen tuum; quam multi, qui mox ejusdem obliviscentur; quam multi, qui cum te nunc laudent, mox vituperaturi sint.obliviscor "forget" is deponent and takes the genitive: ejusdem "the same (name)". The future indicative states a plain fact: they will forget.
• IX.31 Mentis tranquillitas tibi sit in eis, quae ab externa caussa proficiscuntur.
• IX.32 si mundum totum et seculum in quo degis, mente complexus fueris, et rei cujusque sigillatim transmutationem celerem consideraveris, quamque exiguum temporis spatium inter ortum ejusdem et interitum intercedat;
• IX.33 et qui senectute extrema confectus moritur, in eundem statum redigetur cum eo, qui immaturus obiit.
• IX.34 Animulas hominum nudas intuere, ut videas, quales mentes gerant, quibus rebus studeant, et quarum caussa alios diligunt ac honorent.
• IX.39 Vel ab una mente, quasi fonte communi, tanquam uni corpori superveniunt universa: nec partem oportet de eis conqueri, quae a toto fiunt.
• IX.40 si nihil possunt, cur precaris?precaris "you pray" is the 2nd person singular present of the deponent precor; its passive-looking ending -aris has active meaning.
• IX.40 an non ergo potius fuerit eis quae in potestate tua sunt cum libertate uti, quam ad ea quae extra potestatem tuam sunt, cum servitute animique abjectione anxie ferri?utor takes the ablative: eis … uti "to use those things". cum libertate "with freedom" is set against cum servitute in the second half.
• IX.41 Ego, cum decumberem, inquit Epicurus, non de corporis affectionibus cum eis, qui invisebant me, colloquia habebam, nec istiusmodi sermonibus illos alloquebar,alloquor "address" is deponent, so the passive-looking alloquebar means "I addressed". sermonibus is an ablative of means, "with talk", and istiusmodi "of that kind", an old genitive, never changes its form.
• IX.41 verum eis, quae circa rerum naturam prius meditatus fueram, disserebam.meditor "think over, study" is deponent, so meditatus is active in sense, "having thought out". With fueram it makes the pluperfect, "I had thought out": Gataker often writes fueram where classical Latin has eram. circa "around" here means "concerning", a use of later Latin.
• IX.41 etenim hoc est sectae cujusvis commune, in casibus quibuscunque a philosophia non absistere, nec cum plebeiis hominibus naturae rerum imperitis una nugari:nugor "to talk nonsense, trifle" is deponent (from nugae "trifles"); cum … una is "together with". imperitus "unskilled, ignorant" takes a genitive of what one does not know: naturae rerum imperitis "ignorant of the nature of things", untaught in natural philosophy. Gataker spells plebeius "common" with i here; in 4.36 he writes plebejum.
• IX.42 ubi enim recordatus fueris, fieri non posse, quin existat hoc genus hominum; mox erga singulos mitius te habiturus es.
• IX.42 quodque cum ratio occasiones tibi justas suppeditet cogitandi, probabile esse illum hoc esse admissurum, tum tamen hoc oblitus, admisisse illum admiraris.oblitus "having forgotten" is the perfect participle of the deponent obliviscor, here with the accusative hoc. admiror "wonder at, be surprised" takes an accusative and infinitive: admisisse illum "that he has committed (it)".
• IX.42 quemadmodum enim membra ista ad munus aliquod obeundum condita sunt, quod ubi pro conditionis suae ratione obierint, quicquid suum est adepta sunt;adepta sunt, the perfect of the deponent adipiscor "obtain", is active in meaning: "they have obtained". Its object is the clause quicquid suum est "whatever is their own": the limbs have their full due the moment they do their work.
• IX.42 ad eundem et homo cum ad benefaciendum natus sit, ubi beneficum quippiam, aut quod in commune conducat, egerit, illud fecit ad quod conditus est, et quod suum est obtinuit.
• X.1 ecquando futura es plena, rei nullius indiga, nihil desiderans ulterius, nihil expetens vel animatum vel inanime, quo frui tibi volupe sit,
• X.1 neque tempus, in quo diutius fruaris, neque locum, aut regionem, aut coeli blandam temperiem, aut hominum amicam societatem;
• X.1 utpote quae ad salutem faciant animantis perfecti, probi, justi, honesti, quod cuncta ista, quae ut alia similia indidem oriuntur, dissolvuntur, generet, contineat, ambiat, complectatur?
• X.1 ecquando ita affecta futura es, quo cum Deis hominibusque ita verseris, ut nec eos quicquam insimules, neque ab eis ipsa condemneris?
• X.2 his regulis usus, nihil ulterius sategeris.utor "use" is a deponent that takes the ablative: his regulis usus "having used these rules", i.e. "using these rules". A deponent's perfect participle is active in meaning.
• X.3 Quicquid contingit, vel ita contingit, ut id ferre natus sis, vel ut non sis.
• X.3 sin ita contingat, ut ferre non natus sis, nec sic quidem graveris; ubi enim te absumpserit, et ipsum concidet.
• X.6 siquidem ista recordatus; quatenus pars sum totius, nihil aegre feram ab universo mihi attributum.
• X.6 cum hoc naturae omnes in commune sortiantur: mundi vero natura et hoc amplius obtineat, quod a nulla caussa externa cogi possit, ut sibi ipsi noxium quicquam producat.
• X.7 sin, misso quis naturae nomine, ita nata esse dicere voluerit, vide quam ridiculum sit, ut qui dicat universi partes mutare natas, idem hoc ipsum mutare illas, tanquam quod praeter rerum ipsarum naturam contingat, miretur et aegre ferat:
• X.8 sin excidere, nec statum tueri posse te senseris, in angulum aliquem, ubi possis aliquid, audacter te conferas;
• X.8 vel etiam e vita omnino discedas, nec iratus tamen, sed simpliciter, libere, modeste, hoc unum duntaxat in vita memoratu dignum executus, quod e vita sic exieris.executus (Gataker's spelling of exsecutus) is the perfect participle of the deponent exsequor "carry out", with active sense: "having accomplished". Its object hoc unum "this one thing" is explained by the quod clause, "(namely) that you left life in this way"; exieris is subjunctive because it is part of the thought urged on you.
• X.8 ad nominum autem istorum recordationem, multum conducet meminisse Deorum, quodque nolunt illi ratione praeditos ipsis adulari, sed similes ipsis fieri.
• X.9 oportet autem unumquodque ita et considerare et agere, ut et activa facultas consummetur, et contemplativa simul exerceatur, et fiducia ex certa rei cujusque scientia orta servetur, latens quidem, nec abscondita tamen.
• X.9 tunc enim simplicitate, tunc gravitate frueris; tunc rei cujusque notitia distincta, quid ex natura sua existat, quem locum in mundo habeat, quam diu duratura sit, ex quibus conflata sit, quibus possit obvenire, qui dare eam et auferre possint.frueris is the future of the deponent fruor "enjoy" (the present is spelled the same, with a short e; tunc "then" shows the future). fruor takes its object in the ablative: simplicitate, gravitate, and after the semicolon notitia. The Greek as usually printed asks "when will you enjoy …?"; Gataker's Latin answers "then".
• X.11 negotiis vero studiisque reliquis omnibus missis, nihil aliud velit, quam recta juxta legem proficisci, rectaque proficiscentem Deum ipsum sequi.recta is short for recta via "by the straight road", and so means "straight on"; juxta legem "according to the law" is the law of nature and reason. proficisci "to set out, travel" is a deponent infinitive: "to travel straight on by the law".
• X.12 et siquidem id perspexeris, placide ac constanter ea progredi; sin minus, consistere, et optimos quosque in consilium adhibere,
• X.12 denique si aliud quippiam, quo minus ea procedas, obstiterit, prout occasiones praesentes se obtulerint, considerate progredi, ei quod justum tibi visum fuerit, adhaerendo?
• X.12 hoc enim assequi, ut juste agas, optimum est: nec nisi ab hoc aberrando excideris.
• X.12 quietum quiddam, et agile tamen, alacre pariter et compositum est, quisquis rationi per omnia obsequitur.
• X.13 Somno excusso statim percontare te, nunquid tua intererit, si justa bonaque ab alio aliquo fiant. nihil intererit.
• X.13 nunquid oblitus sis, quales isti, qui de aliis laudandis vituperandisque tantopere se efferunt, in lecto sint, quales ad mensam,
• X.13 quae faciant, quae fugiant, quae sectentur, quae suffurentur, quae rapiant ad se, non manibus pedibusque, quod dici solet, sed parte sui pretiosissima, qua, ubi libuerit, consequi liceat fidem, modestiam, veritatem, legem, genium denique bonum.
• X.14 nec elatus hoc dicet, sed obsequens tantum, et benevolo adversus eam affectu.
• X.16 Ne ulterius occupere totus, disserendo qualis vir bonus sit, sed enitendo ut ipse sis.enitor "struggle, strive hard" is deponent (e "out" + nitor "strive"). A gerund always has the active form, even from a deponent: enitendo "by striving".
• X.18 Rerum praesentium unamquamque advertendo, considera eam jam dissolutam, et in mutatione et quasi putrefactione quadam, aut dissipatione, constitutam, sive ut mori quodammodo nata sit.
• X.19 Cogita, quales sint homines vescentes, dormientes, coeuntes, excernentes, alia ejusmodi agentes.
• X.19 rursus, quales, ubi inflantur, efferuntur, irascuntur, tanquam in sublimi siti aliquos increpant.
• X.22 Vel istic vivis, et vitae huic jam assuevisti; vel foris vadis, et hoc volebas; vel moreris, et munere defunctus es.moreris is the present of the deponent morior "die" (the future would be morieris). defungor "discharge, be done with" takes the ablative, like fungor: munere defunctus es "you have discharged your service". The Greek word is the one for finishing a term of public service.
• X.23 eademque esse omnia istic agentibus, quae eis, qui in montium verticibus, vel in litorum crepidinibus, vel alibi ubicunque volueris, versantur.
• X.24 Quidnam est mihi nunc mens mea? vel qualem ego eam praesto? ad quidnam ea jam utor?
• X.25 ergo qui legem transgreditur, fugitivus est.transgredior "step across" is deponent, active in meaning, and takes a direct object: "he who oversteps the law". The three sentences make a syllogism: the runaway flees his master; the law is master; so the lawbreaker is a runaway.
• X.25 idem est et qui ideo angitur, vel irascitur, vel metuit, quod secus, quam ipse velit, aut factum sit, aut fiat, aut futurum sit eorum quicquam, quae ab universi rectore sunt constituta,
• X.25 fugitivus est igitur, qui metuit, vel angitur, vel irascitur.
• X.26 haec, tanta licet involvantur caligine, contemplari oportet,
• X.26 facultatemque ita intueri quae ista facit, prout vim eam cernimus, qua vel deorsum, vel sursum corpora feruntur, non oculis quidem externis, sed nec minus clare tamen.
• X.28 Hominem de re ulla dolentem, atque aegre ferentem quicquam, similem habe porcello, qui dum mactatur, calcitrat et vociferatur:
• X.28 considera et fato nos illigatos teneri: et rationali animali soli datum esse, ut eis quae eveniunt, sponte obsequi possit; cum sequi ipsum omnibus sit necessarium.
• X.29 Considerata seorsim, quam instituis, re omni, percontare te, num ideo mors gravis habenda sit, quia ea te privet.percontare looks like an active infinitive, but it is the imperative of the deponent percontor "question": "question yourself". Deponents make the singular imperative in -re, like the passive.
• X.31 praesertim, si simul fueris recordatus, quicquid semel mutarit, per spatium temporis infinitum non esse amplius futurum.recordatus fueris is the future perfect of the deponent recordor "remember", with fueris for eris, as Gataker often writes: "if you (shall) have remembered at the same time".
• X.31 quid enim sunt aliud haec omnia, quam mentis, quae, hac in vita quae contingunt, naturam eorum rimata, accurate perspexerit, exercitationes.
• X.32 sed mentiatur, quisquis horum quicquam de te opinatus fuerit.
• X.33 quae enim coerceant et obsistant, multa sunt. verum mens et ratio per obstantia quaelibet, prout nata est, et prout vult ipsa, procedit.
• X.33 reliqua enim obstacula, vel sunt corporis, quod cadaveris instar habet, vel opinione, et rationis inclinatione semota, non infringunt, aut mali quicquam efficiunt. alioqui ea qui patitur, malus fieret.
• X.33 istic vero, si ita dicere licuerit, praestantior fit homo ac laude dignior, dum eis quae objiciuntur, recte utitur.utor "use" is deponent and takes the ablative: eis "them", the things quae objiciuntur "that are thrown in his way". dum with the indicative is "while, so long as".
• X.34 Sic hominum genus est: hic nascitur, occidit ille.
• X.36 Nemo quisquam adeo felix est, cui morienti non adstabunt aliqui, qui praesenti laetentur malo.
• X.37 a temet autem auspicare, teque primo loco scrutare.Both verbs are imperatives of deponents, which have passive endings: auspicare "begin" (from auspicor, first "take the auspices", then "make a beginning") and scrutare "examine". They look like active infinitives but are not. temet is te with the emphatic -met: "with your own self".
• X.38 ne cum illo junctim contempleris unquam circumjectum, vasis instar, conceptaculum hoc, et instrumenta haec undique ex eodem efficta.
• X.38 hoc tantum interest, quod agnata sint.interest "there is a difference": hoc tantum "only this", explained by the quod clause, "(namely) that they have grown on". agnata sint is the perfect subjunctive of the deponent agnascor (also spelt adnascor), "grow on, be born attached": our bodily tools grow on us, an adze does not. The subjunctive gives the difference as the point being argued.
• XI.1 finem semper suum assequitur, ubicunque constiterit vitae terminus.
• XI.1 adhaec mundum totum pervagatur, et, quod ambit hunc, vacuum, figuramque ejusdem contemplatur, et in aevi immensitatem se porrigit, et universi per intervalla certa renovationem comprehendit et considerat;
• XI.2 Cantilenam jucundam, saltationem, pancratium contemnes, si voce concinna in sonos singulos divisa, de his sigillatim te percontatus fueris, Num istud me victum habet? erubesces enim id fateri.
• XI.5 Quam artem profiteris? bene vivendi.
• XI.6 Et rursus, Nam neutiquam hominem rebus irasci decet.
• XI.6 Tragoediae successit vetus comoedia, quae libertate magistrali instructa, nec obliqua sed diserta oratione usa, fastum dejicere non inepte satagebat: quo fine et Diogenes ex his quaedam adhibuit.
• XI.7 Quam liquido compertum habes, nullum aliud vitae institutum ad philosophandum magis esse idoneum, quam hoc in quo jam versaris?
• XI.8 porro ramum alius abscindit; homo vero se ipse a proximo suo separat, dum eum odit et aversatur:
• XI.9 Qui ad rationis rectae normam progredienti obsistunt tibi, sicut a recte agendo avertere te nequeunt, ita nec benevolum erga illos affectum excutiant tibi.
• XI.9 sed ad utrumque horum teneas te, ut et in judicio actioneque constanti persistas, et in mansuetudine erga illos, qui vel impedire te conantur, vel alio modo quopiam molesti tibi sunt.
• XI.9 uterque enim ex aequo stationis desertae reus est, et qui metu perculsus, et qui natura cognatum sibi atque amicum fuerit aversatus.
• XI.10 naturam enim imitantur artes.The object comes first and the subject last: it is the arts (artes, nominative plural) that imitate nature (naturam, accusative). imitantur is from the deponent imitor, passive in form and active in meaning. The argument: what is imitated cannot be worse than its copy.
• XI.10 hoc si datur, sequetur, naturam eam quae est consummatissima, caeterasque omnes in se complectitur, artificis solertiae neutiquam concedere.
• XI.10 atque hinc sane justitia oritur: ab hac vero reliquae nascuntur virtutes.hinc "from here" means "from this": justice springs from the order in which the lower serves the higher, since justice gives each thing its due rank. hac "this one" is justice. oritur "arises" and nascuntur "are born" are both deponents; the subject virtutes waits until the end.
• XI.11 judicium proinde tuum de eis quiescat, easque nec prosequeris amplius, nec fugies.prosequeris is the future of the deponent prosequor "pursue", spelled like the present but with a long ē; the parallel fugies "you will flee" shows that it is future. nec … nec "neither … nor"; amplius "any longer" goes with both. The futures state what will follow once the judgement rests.
• XI.13 annon amplecteris, quod universi naturae nunc est tempestivum, cum homo sis ad hoc compositus positusque, ut id fieri, quocunque tandem modo, velis, quod in commune conducat?
• XI.14 Qui se invicem contemnunt, iidem et sibi invicem assentantur: quique se invicem transcendere cupiunt, sibi invicem se submittunt.
• XI.16 indifferenter autem se habebit, si divisim et integre earum unamquamque consideraverit; simulque recordatus fuerit, quod nihil horum cogere nos potest, ut hoc vel illud de ipso opinemur;
• XI.16 venia enim cuique habenda est, qui bonum suum sectatur.
• XI.17 Cogita tecum, unde prodierit unumquodque, et ex quibus consistat, et in quid mutet, et ubi mutaverit, quale futurum sit, et quod mutando mali nil patitur.
• XI.18 De eis qui adversus te delinquunt cogita: Primo, quam relationem ad illos habeas. quodque alteri alterius caussa nati sumus:
• XI.18 praesertim vero, quas a decretis intus sitis necessitates perpetiantur: quantaque cum prudentiae opinione haec ipsa, in quibus delinquunt, agant.
• XI.18 Sexto, quando quam maxime indignaris, vel aegre fers, memineris momentaneam esse vitam humanam, omnesque nos brevi componendos fore.
• XI.18 si mansuete adversus illum te gerere perrexeris, et si occasio tulerit, placide illum admonueris, et eodem ipso, quo te laedere molitur, tempore quietus ipse hominem meliora docueris;
• XI.18 Veruntamen ex aequo cavendum, sicut ne irascaris eis, ita etiam ne aduleris.
• XI.18 atque is certe, qui ita affectus est, robur animi nervosque et fortitudinem penes se habet, non autem is qui indignatur et offenditur.
• XI.20 Quicquid aereum et igneum immixtum est tibi, etiamsi natura sursum feratur, utrumque ut tamen universi dispositioni obsequatur, in massa composita istic detinetur.
• XI.28 quaeque amicis suis dixerit, pudore suffusis pedemque retrahentibus, cum sic indutum illum conspicarentur.
• XII.1 Ista omnia, quae per ambages assequi contendis, jam consequi potes, ni tibi ipse invideas.assequi "to reach" and consequi "to obtain" are deponent infinitives, passive in form but active in meaning, both made from sequor "follow". What you are straining (contendis) to catch up with by a long road, you can have now (jam).
• XII.1 ad justitiae, dum libere et sine ambage ulla quae vera sunt proloqueris, et quae legi consentanea ac pro rei cujusque dignitate sunt, facis:
• XII.1 viderit enim id quod patitur.
• XII.1 mundo, qui te protulit, dignum te praestabis, desinesque in patria tua peregrinus esse, eaque quae quotidie eveniunt tanquam inopinata admirari, et ex hac vel illa re suspensus teneri.
• XII.2 Mentes omnes, vasis hisce corporeis, et corticibus, et sordibus Deus denudatas intuetur.
• XII.3 denique quaecunque externa rerum vertigo jugis volvit, ita ut mens tua rebus fato obvenientibus exempta, pura ac libera apud se vivat, justa faciens, destinata volens, ac vera proloquens.
• XII.4 Saepenumero sum miratus, qui fiat, ut cum sese prae caeteris omnibus diligat unusquisque, suam tamen de se existimationem minoris faciat, quam alienam.
• XII.4 ita proximos magis, quid de nobis sentiant, veremur, quam nosipsos.
• XII.5 curare nempe, ne homines, boni cumprimis, quique frequentissima cum ipsis quasi commercia habuerint, atque per opera pia sacraque ministeria quam maxime familiares ipsis extiterint, ubi semel defuncti sunt, non existerent amplius, sed omnino extinguerentur?
• XII.8 Formas corticibus nudatas contemplare: actionum item intentiones: quid dolor; quid voluptas; quid mors; quid gloria: quis cuique molestiarum autor: quo modo nemo ab alio quopiam impediatur:
• XII.13 Quam ridiculus et peregrinus est, qui quicquam eorum quae in vita hac fiunt, miratur?
• XII.21 omnia enim mutare ac verti et interire nata sunt, ut nova alia serie perpetua producantur.nata sunt, the perfect of the deponent nascor, with an infinitive means "are born to, are made by nature to": "all things are by nature such as to change". mutare is intransitive here, "to change"; verti, a passive, has a middle sense, "to turn, be transformed".
• XII.23 Operatio unaquaeque, quae tempore suo desinit, nihil inde mali patitur, quia desiit:
• XII.23 pari ergo modo actionum omnium complexio, quae vita dicitur, si tempore suo desierit, nihil inde quicquam mali patitur, quia desiit.
• XII.23 proinde vitae cessatio non est malum cuiquam, quia nec inhonestum: siquidem nec optionis sit nostrae, nec communitatis legibus adversetur.
• XII.26 Quando moleste fers quicquam; oblitus es, omnia secundum universi naturam fieri.
• XII.26 oblitus es, et mentem cujusque Deum esse, et divinitus defluxisse. et, nihil esse cujusquam proprium;
• XII.27 Eos apud te crebro recolas, qui de re aliqua vehementer indignati fuerint, qui vel in summa gloria, vel in insigni miseria, inimicitia, fortuna qualibet extitere.
• XII.27 tum sciscitare, ubi ista nunc sunt omnia?Do not take sciscitare for an infinitive. It is the imperative of the deponent sciscitor "ask, inquire", whose imperative ends in -re (compare utere "use!"). The question that follows is quoted as you would put it, so its verb sunt is indicative.
• XII.27 quantoque sit philosophiae magis consentaneum in oblata sibi materia justum, temperantem, Deis obsequentem se simpliciter praestare.
• XII.28 Interrogantibus, ubi Deos conspicatus, aut unde esse compertum habens, hos ita veneraris, responsum sit.
• XII.28 pari igitur ratione et Deos, cum eorum potentiam jugiter experiar, propterea et esse compertum habeo et veneror.
• XII.29 quid enim superest, nisi vita frui, bonum bono ita adnectendo, ut ne minimum quidem intervallum bono vacuum relinquatur.
• XII.31 Quid expetis? num existere? num sentire, movere, crescere, denasci? an rursus voce uti, cogitare?
• XII.33 Vide, quo modo se mens utatur tua. in hoc enim sunt omnia.
• XII.35 nec interesse putat, plures an pauciores rationi rectae consentaneas actiones ediderit, mundumque longiori an breviori temporis spatio contemplatus sit; huic nec mors formidabilis esse poterit.
• XII.36 In hac magna civitate versatus es, homo. quid tua refert, si quinque duntaxat annos?
• XII.36 ecquid igitur grave pateris, si te non tyrannus, nec judex iniquus, sed natura, quae induxit, emittat;