Gataker's spelling: j, caeterum, quenquam, -cunque

This is a 17th-century Latin text (1652), and its spelling differs from the classical spelling under which dictionaries usually list words.

j for consonantal i: jugiter = iugiter, cujus = cuius, ejusdem, hujusmodi, conjectura, justitia, judicii. Look these up under i.
ae or oe where classical Latin has e: caeterum = ceterum, effoeminatior = effeminatior (from effeminatus).
n for m before q and c: quenquam = quemquam, tanquam = tamquam, unquam = umquam, quicunque, quemcunque = quicumque, quemcumque.
other variants: intelligit = intellegit, pronunciavit = pronuntiavit, accersita = arcessita, Dii, Diis = di, dis (from deus), quicquid = quidquid.

A dictionary may list such a word only under its classical spelling. If a word is missing, try j → i, ae or oe → e, n → m, c → t.

Examples

sed qui jugiter efflatus denuo resorbetur 2.2but one that is continually breathed out and drawn in again
caeterum et alia hic hallucinatio cavenda est 2.7but here another delusion must also be guarded against
in delinquendo effoeminatior videtur 2.10seems more effeminate in his wrongdoing
nec ullam aliam vitam ab ea, quam degit, amittere quenquam 2.14that no one loses any other life than the one he is living

In the text 205

I.6 quod dialogos, puer adhuc, conscripserim; quodque pro stratis grabatulum ac pellem expetiverim; caeteraque institutionis Graecanicae adminicula.A further object of expetiverim, after the semicolon: "and (I longed for) the other aids of the Greek training", that is, of the philosopher's way of life. Gataker writes caeter- for ceter-.
I.7 adhaec ut placabilis et reconciliatu facilis essem, adversus eos, qui offensionis caussam dederint, aut deliquerint aliquid, simulatque illi in gratiam redire vellent.
I.8 adhaec, quod in ipso, tanquam in exemplari vivo, evidenter cernere licuit, posse eundem, prout occasiones se dabant, et vehementissimum et remissum esse.
I.9 adhaec dilucidam ac methodicam cum inventionem, tum et dispositionem, decretorum ejusmodi, quae ad vitam recte instituendam conducerent.adhaec "besides these (things)", "in addition": Gataker writes ad haec as one word, as in 1.7 and 1.8. Another object of the understood accepi follows.
I.14 item quod per eundem Thraseam, Helvidium, Catonem, Dionem, Brutum nosse ceperim;
I.15 adhaec quod ita se gerebat, ut fidem quibusvis faceret; quaecunque diceret, ex animi sententia dixisse; quaecunque faceret, animo haud malo fecisse.
I.16 quod amicis vel coenandi secum, vel abstinendi optionem liberam permittebat, nec peregre euntem comitari, nisi ipsis allubesceret, necesse erat:
I.16 quod in statu quocunque sorte contentus, vultuque serenus.
I.16 adhaec quod vere philosophantes in honore habebat, caeteris nihil exprobrabat.
I.16 quod, cum secundum majorum instituta omnia exequeretur, ne hoc quidem affectaverat, ut majorum instituta praecise observare videretur.
I.16 prudentiam item et moderationem, in spectaculis exhibendis, fabricis extruendis, congiariis largiendis, aliisque istiusmodi;
I.16 toga, qua Lorii utebatur, a villa inferiore comparata: Lanuvii tunicatus plerunque in Tusculano, sed quod excusare solebat, paenulatus.
I.17 caeterum numinis beneficio factum est, quod nulla ex rerum concursu occasio contigerit, quae affectum illum proderet.caeterum 'but, however' is Gataker's spelling of ceterum: the thing he was spared was not his own merit.
I.17 quod cum Rustico saepe succenserem nihil ultra admiserim, cujus poenitere me posset.
I.17 quod, quotiescunque animus fuit pauperi alicui, aut alias indigo, opem ferre, nunquam responsum est, non suppetere nummos mihi, unde id fieret:
I.17 quodque nulla mihi unquam talis necessitas obtigerit, ut ab alio sumere cogerer.
I.17 quod per insomnia remedia mihi fuerint indicata, cum alia, tum adversus sanguinis excreationem et capitis vertiginem; quod et Cajetae aliquando factum est.
II.2 proinde mitte libros. nec distrahere amplius: (nihil obstat, quo minus hoc facias) sed tanquam qui jam statim moriturus sis, carnes istas contemnas.
II.2 Quin et animam considera, qualis sit. Spiritus est, sive aer, nec is semper idem, sed qui jugiter efflatus denuo resorbetur.
II.3 Ista tibi sufficiant: decretorum vice jugiter sint.
II.7 caeterum et alia hic hallucinatio cavenda est.caeterum 'but, however' is Gataker's spelling of ceterum.
II.10 qui vero per cupidinem delinquit, quia voluptate vincitur, intemperantior quodammodo, et in peccando effoeminatior videtur.Gataker writes oe in effoeminatior for classical effeminatior, as if the word came from foemina, his spelling of femina 'woman'.
II.10 recte igitur, nec indigne philosopho, pronunciavit, amplioris esse criminis, quod cum voluptate, quam quod cum dolore admittitur.Gataker spells pronunciavit with c for classical pronuntiavit; ci and ti before a vowel sounded alike, and printers of his day often wrote c.
II.11 humanis autem excedere, siquidem Dii sunt, nihil est grave.siquidem 'if indeed', i.e. 'if, as is the case'. sunt here means 'exist'. Dii is Gataker's spelling of di (or dei), the nominative plural of deus.
II.11 neque enim malo ulli illi involvent te.
II.11 caeterum et sunt illi, et res humanas curant:caeterum is Gataker's spelling of ceterum, here 'but in fact', turning from the supposition to what is true.
II.11 nec errorem tam immanem admisisset unquam, sive per impotentiam, sive per imperitiam, ut bona ac mala, bonis malisque ex aequo hominibus, nullo facto discrimine, contingere pateretur.
II.12 quid sit ipsum mori; quodque siquis rem ipsam per se intueatur, cogitationeque ab illa submoverit ea omnia, quibus tanquam larvis horrendis instructa imaginationi nostrae se objicit, nihil esse aliud comperiet quam opus naturae.
II.14 Etiamsi ter mille annos victurus esses, et totidem insuper myriadas, illud tamen meminisse debes, nec ullam aliam vitam ab ea, quam degit, amittere quenquam; nec aliam ab ea, quam amittit, degere.
II.14 praesens siquidem duntaxat uterque tempus amittit, cum hoc duntaxat habeat, nec amittere possit quis, quod non habet.
II.16 Contumelia se afficit anima humana: inprimis, quando abscessus et quasi struma mundi, quantum in ipso est, evadit.
II.16 deinde cum vel hominem quemcunque aversatur, vel laedendi consilio adversatur alicui. hujusmodi sunt autem irascentium animae.
II.17 et ut verbo dicam, omnia, corporis quidem, fluvius; animae vero, somnium et fumus: vita, militia, et hospitis in peregrino mora: fama posthuma, oblivio mera.posthumus is a later spelling of postumus "coming after"; the h comes from a supposed link with humus "earth, burial". fama posthuma is fame after death.
II.17 porro quaecunque eveniunt ac destinantur sibi ita excipientem, tanquam inde obvenientia, unde venerit ipse:
II.17 mente denique propitia placidaque mortem ipsam expectantem, tanquam elementorum eorum dissolutionem, ex quibus animal unumquodque consistit.
II.17 si autem elementis ipsis nihil grave contingit, quod in alterum unumquodque eorum jugiter transmutatur, cur corporis universi mutationem ac dissolutionem metuat aut suspectam quis habeat?
III.3 Alexander, Pompeius, C. Caesar, cum tot urbes funditus evertissent, tot hominum myriades in praelio cecidissent, ipsi quoque tandem vita excesserunt.
III.4 puta, cogitando, quid iste vel ille agat, et quorsum hoc vel illud agat, quid loquatur, quid cogitet, quid machinetur, et caetera.et caetera "and the rest", our "etc."; caetera is Gataker's spelling of cetera.
III.6 si animo sic affecto inferiora vilioraque caetera omnia deprehendis, nulli alii rei cuiquam locum concedas,
III.7 qui enim mentem geniumque eundem suum, et virtutis hujusce ritus sacros, caeteris omnibus antetulerit, is tragoediam nullam excitat, non ingemiscit, non solitudine, non frequentia opus habet:
III.10 Missis itaque rebus caeteris, pauca ista apud te habeas.
III.11 caeterum ego, cum norim, ideo adversus illum benevole justeque me gero, juxta societatis legem a natura latam.
III.16 affectibus tanquam fidiculis agitari, atque abripi, feris quoque competit, et effoeminatis, et Phalaridi, et Neroni, et Deos negantibus, et patriam deserentibus, et postquam fores sibi occluserint, quidlibet perpetrantibus.
III.16 Si caetera ergo eorum, qui jam dicti sunt, communia fuerint, restat, ut viri boni hoc sit peculiare, in eis quae officii sui esse videbuntur, mentis ductum sequi, et fatis volventibus casus vitae intextos lubenter amplexari;
III.16 huic tanquam Deo, decenter obsequi; nihil a veritate alienum proloquendo, nihil a justitiae ratione devium exequendo.
IV.1 neque enim de materia certa ulla solicita est: sed ad ipsa etiam praeposita cum exceptione fertur:solicita is Gataker's spelling of sollicita "anxious"; its subject is still the ruling part. neque … ulla "not … any": the mind does not insist on any one particular materia, the material an action works on.
IV.2 Nihil operis est frustra temereve exequendum, neque aliter quam ut artis regulis quam exactissime respondeat.
IV.3 hoc autem totum vulgarium cum primis est hominum. cum liceat, quocunque ipse volueris tempore, in teipsum secedere.
IV.3 hoc itaque recessu jugiter usus, te renova.
IV.3 perpendens tecum dogma illud, homines alterum alterius caussa natos esse; tum aequanimitatem esse justitiae portionem; porro invitos delinquere;
IV.5 ex eisdem elementis concretio illic, in quae istic resolutio. nihil omnino, cujus quenquam pudeat:quenquam is Gataker's spelling of quemquam, the accusative of quisquam: he writes n for m before q, as in tanquam.
IV.9 Commodi sui caussa natura facere haec cogitur.causa in the ablative, after a genitive, means "for the sake of": commodi sui caussa "for the sake of its own advantage". Gataker writes caussa with double s, an older spelling of causa. sui "its own" is reflexive and refers to the subject, natura.
IV.10 hoc itaque, prout cepisti, observare pergas; et quicquid feceris, bonum te praestes, quomodo bonus quis proprie dicitur.
IV.17 Tu ne tanquam annorum millia aliquot adhuc victurus, rem geras.
IV.19 Qui de fama posthuma solicitus est, non cogitat fore, ut unusquisque eorum qui ipsius meminerint, mox fato sit concessurus;
IV.19 et qui huic successerit, ipse pariter; donec tandem memoria omnis prorsus per suspicientes eosdemque mox extinctos protelata, et ipsa prorsus extinguatur.Gataker writes ext- for exst-: extinctos and extinguatur are both from exstinguo "put out (a flame)". Memory is pictured as a fire passed from hand to hand until the last holder goes out and it goes out with him.
IV.20 Bonum etiam qualecunque, ex se bonum existit, et in sese terminatur, nec partem sui ullam laudem habet.
IV.33 caeteri enim statim atque expiraverint, ignoti ac ne fando quidem auditi fiunt.
IV.34 Fato sponte tua te dedas; ei permittens, quibuscunque libuerit rebus te destinet.
IV.36 Hoc jugiter considera, omnia ista quae fiunt, mutatione fieri.
IV.44 Quodcunque contingit, tam consuetum tamque notum est, quam aut rosa vere, aut aestate fructus.
IV.46 quodque plerique a ratione illa dissentiunt, qua cum vel maxime conversantur jugiter, quaque universa administrantur, et peregrina eis videntur, quibus quotidie occurrunt.
IV.48 Percurre itidem quoscunque noveris ipse, qui vice frequenti, alii alios ubi sepelierant, et ipsi tandem elati sunt:
IV.50 si enim aevi praeteriti immensitatem adverteris et futuri itidem infinitatem, quid tandem distabit, triduanus qui fuerit, ab eo qui secula tria transegerit?
V.1 caeterum in agendo secus te geris, et intra id quod poteras, contines te.
V.4 Per ea quae naturae sunt consentanea incedo, donec occumbens tandem conquiescam, eo expirando, unde spiritum quotidie haurio,
V.4 unde quotidianum per tot annos cibum potumque accepi; quod calcantem, et ad tam varios usus eo abutentem me sustinuit.quotidianum is Gataker's spelling of cottidianum "daily", as quotidie is of cottidie. per with a stretch of time is "through, for": per tot annos "for so many years". accepi is a perfect reaching up to the present: "I have received".
V.5 num et per conditionis naturalis defectum aliquem obmurmurare, restrictum esse, adulari, corpusculum tuum incusare, assentari, ostentare te, animo tantopere jactari, cogeris?
V.6 tu autem, si id quod dixeram recte intelligere volueris, noli metuere, ne hac de caussa benefaciendi occasionem ullam sis omissurus.
V.7 Atheniensium votum erat, Plue, plue, chare Jupiter, super Atheniensium arva et prata.
V.8 et quemadmodum ex cunctis corporibus mundus iste, quo corpus ejusmodi sit, consummatur; ita ex caussis universis, quo caussa sit ejusmodi fatum conficitur.
V.8 altera, quod tibi natum, et tibi coordinatum, et ad te quodammodo affectum est, a caussis antiquissimis retro tibi contextum.
V.8 altera, quod universi gubernatori prosperitatis et consummationis, atque adeo permansionis ipsius procurandae ex parte caussa sit.
V.8 mutilatur enim integrum ipsum, si quid vel minimum abscindas a connexione et continuitate, ut partium universi, ita et caussarum.
V.10 mores autem eorum, quibuscum degis, si adverteris, tales esse comperies, ut etiam gratissimum quemlibet vix sustineas, ut ne adjiciam seipsum etiam vix sustinere quenquam.
V.10 contra potius solari se quemque par fuerit, dissolutionem sui naturalem operiendo, moramque interea haud gravate ferendo, dum duobus hisce acquiescit prorsus;moram is "the delay", the time nature takes before the end comes; haud gravate ferendo "bearing it without vexation". The Greek speaks of not chafing at the slowness. Gataker's edition of 1652 misprints the word as moremque "and the custom"; the London edition of 1704 corrects it.
V.11 num pueruli? num adolescentuli? num mulierculae? num tyranni? num jumenti? num belluae?
V.16 imbue ergo illam cogitationibus istiusmodi. verbi gratia; ubicunque vivere, ibidem et bene vivere licere.
V.21 hoc est autem illud, quod caeteris omnibus utitur, quod reliqua omnia administrat.
V.21 istud enim est, quod caeteris in te omnibus utitur; et a quo vita tua gubernatur.
V.23 effectiones vero mutationibus continuis, et caussae ipsae conversionibus innumeris subjacent.
V.27 faciatque quaecunque genius ille voluerit, quem sui particulam a se avulsam Jupiter cuique attribuit, praesidem ducemque eidem futurum.
V.30 itaque deteriora quaeque praestantiorum caussa fecit: praestantiora sibi invicem conciliavit.
V.31 Recole tecum, quo modo te hactenus gesseris erga Deos, parentes, fratres, conjugem, liberos, praeceptores, educatores, amicos, familiares, famulos;
V.32 Quorsum arte instructum ac peritum quenquam rudes animae imperitaeque conturbent?Two pairs stand against each other: arte instructum ac peritum "furnished with art and skilled" and rudes … imperitaeque "raw and unskilled". The art in question is the art of living. quenquam (Gataker's spelling of quemquam) "anyone" is the usual word in a question that expects "no one".
V.33 Caeterum fides, modestia, justitia, et veritas, Ad coelum, a terra longe lateque patente, sese contulerunt.se conferre "to take oneself, betake oneself": the virtues "have gone off to heaven". Marcus is quoting Hesiod (Works and Days 197–200), where Shame and Righteous Indignation abandon mankind and go "to Olympus from the wide-wayed earth"; Gataker marks the quotation with a capital Ad. coelum is Gataker's spelling of caelum "sky, heaven"; sese is an emphatic se.
V.36 quocunque loco deprehensus, felix futurus sis.
VI.1 mens rectrix ejusdem, nullam in se maleficii caussam habet; cum malitiam in se nullam habeat; neque malefacit cuiquam, nec a quoquam laeditur."Has in itself no cause of wrongdoing": nothing in it from which harm could come. maleficii "of wrongdoing" depends on caussam, Gataker's spelling of causam. nullam is put first, far from its noun, for emphasis; the same pattern comes back in malitiam in se nullam.
VI.14 caeterum qui animam rationalem universalem ac civilem veneratur, is reliquis rebus omnibus insuper habitis, in hoc praecipue incumbit, ut animam in eo statu suam conservet, quo rationi ac communioni consentanee se habeat geratque,
VI.16 hoc unum, opinor, secundum conditionis suae rationem, moveri seque sistere, hoc est, ad quod studia reliqua artesque nos ducunt.
VI.21 Si quis convincere me poterit, palamque mihi facere, quod in re ulla minus recte vel sentiam vel me geram, laeto lubentique animo mutabo.lubens is the older spelling of libens "willing", which Gataker keeps (as in lubenter). laeto lubentique animo is an ablative of manner: "with a glad and willing mind".
VI.22 reliqua me neutiquam solicitum habent.
VI.26 et non potius literas singulas placide enumerare perges?
VI.30 Tanquam Antonini discipulus, fac quaecunque facis.
VI.30 adhaec constantiam et aequabilitatem in amicitiis colendis.
VI.35 Nonne vides, ut artifices mechanici, etiamsi hominibus imperitis quadantenus concedant, artis tamen suae rationem nihilominus enixe adversus illos tueantur, nec ab ea quicquam abscedere sustineant?
VI.36 etiam rictus leonis, et venena, et noxium quidvis, sicut spina, et lutum, quae rerum illarum speciosarum ac pulcrarum appendices sunt.
VI.41 necesse erit, ut ubi istiusmodi vel in malum incideris, vel bono excideris, Deos incuses, oderis homines, qui horum alterutrius tibi vel autores fuerint, vel etiam fore suspicaris.autores is Gataker's spelling of auctores "authors, causes"; horum alterutrius "of one or other of these", the evil suffered or the good lost. One qui serves both halves, though strictly the second needs quos: "who have been the causes, or (whom) you even suspect will be". fore is the future infinitive of sum, = futuros esse.
VI.41 at si ea sola, quae arbitrii sunt nostri, bona malaque censuerimus, nulla jam supererit amplius caussa, aut Deum incusandi, aut inimicitias adversus hominem quenquam gerendi.
VI.44 sin de nulla prorsus re consilia ineunt, quod tamen impium est credere, quorsum tunc immolemus, supplicemus, juremus, alia faciamus, quae facimus singuli, tanquam si Deos praesentes et conversantes nobiscum habeamus:
VI.47 Istud jugiter cogita, omnis generis, omniumque tam studiorum, quam et nationum, homines, mortem obiisse.
VI.59 Perpende tecum, quales sint quibus placere cupis, et quarum rerum potiundi caussa id velis, quibusque officiis ista demerearis.
VII.8 De futuris solicitus ne sis.
VII.10 Materiale omne, in universi substantiam quam celerrime evanescit: caussale omne, in universi rationem non minus cito resorbetur;
VII.16 verbi gratia, an non ipsa in formidinem, in moestitiam impellit se?in with the accusative gives the direction: the mind "drives itself into fear, into sorrow". moestitia is Gataker's spelling of maestitia "sadness", with oe for ae.
VII.19 Per mundi substantiam, tanquam per torrentem, corpora transeunt universa, ipsa universo, prout membra sibi invicem nostra, coalita et eidem cooperantia.
VII.20 Hoc unum me solicitum habet, nequid ipse faciam, quod hominis conditio vel minus velit, vel secus velit, vel nunc nolit.
VII.22 hoc fiet, si una succurrat tibi, tum esse tibi cognatos, tum inscios invitosque peccare: adhaec, paulo post utrosque vestrum morti concessuros: prae omnibus denique, nihil eos te laesisse.
VII.23 Universi natura ex communi rerum omnium materia, tanquam e cera, nunc equuleum effingit;
VII.25 Quaecunque vides, universa mox est mutatura universi rectrix natura, aliaque ex eorum materia effectura, et ex horum rursus alia, ut mundus perpetim renovetur.
VII.27 cave tamen interim, ne, dum istis lubenter acquiescis, eo in pretio habere assuescas te, ut siquando deesse contigerit, turberis.
VII.45 quocunque loco semet collocaverit quis, statum eum sibi optimum ducens, aut a principe fuerit collocatus, eum hunc tueri (uti mihi videtur) oportet,
VII.45 etiamsi cum discrimine conjunctum id sit, nec ullius rei cujusquam, ne mortis quidem, prae eo quod est turpe, rationem habere.
VII.47 Astrorum cursus contemplare, tanquam una cum illis circumactus.
VII.50 ac quod ab aetherio Venerat ortu, coeleste poli Repetit templum.In poetry templum is any marked-out space, here 'the region, the expanse' of the sky, and polus 'the pole' stands for the whole sky. coeleste is Gataker's spelling of caeleste. Repetit 'goes back to, seeks again': what is heavenly returns to heaven.
VII.51 Divinitus at spirantem auram Pati necesse est cum labore et lacrymis.So every print reads, though the Greek says the reverse: the wind from heaven is to be borne with toil but 'without lament'. Gataker discusses the reading in his notes, and the Latin is kept as printed. lacrymis is his spelling of lacrimis.
VII.53 Ubicunque effici poterit opus ullum secundum rationem eam, quae mortalibus est cum Diis ipsis communis, nihil ibi potest esse grave.
VII.53 ubi enim fructum consequi licet actionis prospere fluentis, et juxta conditionis propriae naturam progredientis, nulla ibi superest damni suspicio.juxta here means 'according to', like secundum. conditio (Gataker's spelling of condicio) is a thing's make-up, its constitution, and propriae 'one's own' means the rational constitution of man: an action true to what we are cannot do us harm.
VII.55 vis autem intellectualis principatum sibi vendicat, nec ab eis in ordinem redigi patitur.vendicat is a later spelling of vindicat 'claims'; sibi vendicat 'claims for itself'. principatus is 'first place, rule': in the Stoic picture the intellect is the ruling part of the soul.
VII.56 Tanquam vita jam functus, ejusdemque munere defunctus plane, quod reliquum est tanquam ex abundanti, naturae convenienter fac vivas.
VII.60 caeterum ista citra affectationem sunt observanda.
VII.66 nec ab universo assignatum quicquam, aut tanquam peregrinum quid excipiens, aut tanquam intolerandum sustinens, nec carunculae affectionibus mentem passus coaffici.
VII.68 Vi omni immunem, in summa animi hilaritate, vitam transigere licet, etiamsi quae libuerit adversus te vociferentur homines universi, etiamsi massae istius corporeae coalitae et circundatae tibi membra ferae discerpant.
VIII.1 siquidem cum aliis haud paucis, tum et tibiipsi compertum est, a philosophia longe te abesse.
VIII.1 proinde si vere perspexisti, in quo res ipsa sita sit, missa existimatione, in hoc duntaxat incumbe, ut vitae quod superest, quantulumcunque id fuerit, pro naturae tuae ductu ac dictamine transigas.
VIII.5 Inprimis ne commovearis.
VIII.6 Universi natura hoc solenne habet; quae istic existunt illo transferre, res mutare, hinc tollere, illic deponere, omnia vices has subeunt:
VIII.7 hujus enim pars est, ut folii natura pars naturae est arboris. hoc tantum interest, quod ibi folii natura pars est naturae sensus rationisque exortis, et impedimento obnoxiae.
VIII.8 Adeo es illiteratus, ut nec legere possis.
VIII.10 Poenitentia est suiipsius reprehensio quaedam, ut qui utile aliquid omiserit.
VIII.14 Ubi quenquam conveneris, statim tu tecum, Iste quaenam habet de bonis malisque decreta?
VIII.16 Memineris, aeque tibi liberum esse sententiam mutare et corrigenti parere, atque in re cepta ulla persistere.
VIII.19 quid miraris? sol etiam ipse, Diique reliqui ad opus aliquod extitere.
VIII.21 adhaec et in plagae istius angulo duntaxat id geritur; ubi etiam neque omnes inter se consentiunt, neque quisquam sibi.
VIII.25 horum ergo memineris, aut compagem tui dissipatum iri, aut extinctum spiritum, aut migraturum, atque alibi iri dispositum.
VIII.27 Affectiones singuli quique tres habent; unam, ad caussam ambientem, alteram, ad caussam divinam, a qua proveniunt omnibus omnia; tertiam, ad eos quibuscum in hac vita versatur.
VIII.31 tum ad alia te transfer; mortemque cogita, non unius hominis, sed gentis totius, Pompejorum puta.non … sed "not … but": not one man's death but a whole family's. A gens is a Roman clan, all who bear one family name. Pompejorum "of the Pompeii" is the plural of Pompejus (Gataker writes j for the consonant i): the great house of Pompey, which died out soon after him. It is not the town Pompeii of 4.48. puta "suppose, say" is the imperative of puto used to mean "for instance".
VIII.34 caeterum istic illud scitum est, quod unire te denuo licet.
VIII.35 ita et animal rationale, ex impedimento omni materiam creare sibi possit, eoque uti ad illud quod intenderat, quodcunque tandem id fuerit.quodcunque … id fuerit "whatever that may have been": the aim does not matter; any purpose can use the obstacle. tandem "after all" strengthens the indefinite. quodcunque is Gataker's spelling of quodcumque, and fuerit is subjunctive because it stands inside the quod clause.
VIII.36 tum cogita tecum, nec quod futurum est, nec quod praeteritum est, sed id semper duntaxat quod praesens est, molestiam tibi facessere.
VIII.37 foetor est hoc omne, et sanies in sacco.The predicates come first, for shock: foetor "stench" and sanies "gore, bloody matter". hoc omne "all this" is the whole business just described, mourned bodies and mourners alike: a body is no more than a bag (saccus) of stinking blood. Marcus uses such blunt pictures to strip things of the importance we give them. foetor is the spelling of Gataker's time for classical fetor.
VIII.40 siquid autem aliud tibi male habet, idipsum de hoc ipso, si poterit, opinetur.
VIII.43 me vero, si mentem sanam habuerim, quae nec hominem quenquam, aut humanum quicquam aversetur; sed quicquid obvenit, oculo benigno aspiciat excipiatque, et pro sui existimatione singulis utatur.
VIII.45 Tolle me, et quocunque libuerit projice.
VIII.45 num hoc tanti est, ut hac de caussa anima mea male se habeat, ac deterior fiat, dum deprimitur, extenditur, confunditur, consternatur.
VIII.47 neque enim non agendi caussa in te est.
VIII.49 Nihil ulterius tecum reputa, quam quod visa primario renunciaverint.
VIII.49 nunciatur tibi, hunc vel illum tibi conviciatum.
VIII.51 nec anima praeceps abreptus et temere exiliens; nec in vita multis implicitus negotiis.
VIII.59 Homines alter alterius caussa nati sumus.
IX.1 sed et eadem, quae natura, veritas quoque nuncupatur; estque prima omnium quae vera sunt, caussa.prima … caussa "the first cause" wraps round its genitive, omnium quae vera sunt "of all things that are true". caussa is Gataker's spelling of causa. If nature is the source of all truth, then a lie is an offence against nature, and the next sentence draws that conclusion.
IX.1 quo a principio illa ad hanc rerum omnium ordinationem et adornationem se contulit, cum rationes quasdam rerum futurarum apud se concepisset, et facultates quasdam existentiarum, transmutationum, et successionum istiusmodi foecundas discrevisset.The second cum verb, discrevisset "had marked out, defined" (from discerno), has as object facultates quasdam … foecundas "certain powers fruitful". foecundus, Gataker's spelling of fecundus, takes the genitive of what it is rich in: existentiarum, transmutationum, et successionum istiusmodi "in such existences, transformations and successions"; Gataker writes existentia without the s of exsistentia. Providence fixed in advance the powers that bring things into being, change them, and make one follow another; so pleasure and pain, life and death come round to all by that one plan, not by favour.
IX.3 Mortem noli contemnere, sed animo lubenti excipe, tanquam ex eorum quae natura vult, numero quod sit."with a willing mind", an ablative of manner. lubens is Gataker's spelling of libens "glad, willing"; he writes lubenter for libenter too.
IX.3 quo modo nunc praestolaris, donec uxoris tuae utero foetus prodeat. ita expectanda est hora, qua animula tua involucro isti excidet.
IX.6 Sufficit praesens existimatio certa, et actio praesens communicativa, et affectio praesens casum omnem a prima rerum omnium caussa provenientem lubenter excipiens.
IX.7 Imaginationes absterge; motus compesce; appetitionem extingue; mentem in potestate sui contine.
IX.9 facilius enim quis terreni quippiam terrenae rei nulli adjunctum repererit, quam hominem ab homine omni prorsus sejunctum.Gataker writes repererit with one p; the perfect of reperio is usually spelt repperi, so classical texts have reppererit.
IX.15 quid ergo de eis pronunciat? mens.
IX.23 quaecunque igitur actio tua ad finem hunc vel immediate vel mediate non tendit, ita vitam tuam divellit, nec unam eandemque esse patitur,
IX.28 Eadem plane sunt mundana omnia, sursum deorsum, a seculo ad seculum, in orbem redeuntia.sursum deorsum "up and down", two adverbs side by side with no et, as in 6.46 and 7.1: whichever way you look, through the whole world. a seculo ad seculum "from age to age" adds time to space. seculum is Gataker's spelling of saeculum "a generation, an age".
IX.29 quam viles autem sunt et mucci pleni, etiam politici isti, et, ut ipsis videtur, philosophice se gerentes homunculi?
IX.29 aggredere, quatenus tibi datur. nec circumspice, nunquis adsit, qui advertat. nec Platonis rempublicam expecta.
IX.41 etenim hoc est sectae cujusvis commune, in casibus quibuscunque a philosophia non absistere, nec cum plebeiis hominibus naturae rerum imperitis una nugari:
IX.42 nihil enim horum, quibus succenses, quenquam fecisse deprehendes, quod mentem tuam deteriorem reddat.
IX.42 tu vide, annon te potius incusare debeas, quod non expectaveris fore, ut hoc ille delinqueret;
X.1 neque tempus, in quo diutius fruaris, neque locum, aut regionem, aut coeli blandam temperiem, aut hominum amicam societatem;coelum is Gataker's spelling of caelum "sky". coeli temperies "the tempering of the sky" is mild weather, a kind climate.
X.1 sed et a Deis provenire, beneque habitura, quaecunque ipsis concedere visum est, et quaecunque concessuri sunt,
X.6 cum hoc naturae omnes in commune sortiantur: mundi vero natura et hoc amplius obtineat, quod a nulla caussa externa cogi possit, ut sibi ipsi noxium quicquam producat.caussa is Gataker's usual spelling of causa; in the last section he wrote causarum.
X.9 Mimus, bellum, terror, torpor, servitus, decreta illa sacra tua, ni caveas, expungent quotidie, quaecunque e studiosa rerum naturae contemplatione concepta in mente recondis.
X.10 Aranea muscam ubi ceperit, se effert tanquam magni quid egerit; alius ubi lepusculum; alius, ubi reticulo apuam ceperit; alius, ubi apros; alius ubi ursos; alius ubi Sarmatas,
X.13 nunquid oblitus sis, quales isti, qui de aliis laudandis vituperandisque tantopere se efferunt, in lecto sint, quales ad mensam,nunquid (Gataker's spelling of numquid) opens a second question, as above. Its verb here is the perfect subjunctive oblitus sis, from the deponent obliviscor "forget", which makes the question tentative: "can you have forgotten?" It may also be heard as still depending on percontare te: "(ask yourself) whether you have forgotten".
X.15 nihil enim interest hic an illic, siquis ubicunque in orbe, tanquam in urbe, degat.
X.19 rursus, quales, ubi inflantur, efferuntur, irascuntur, tanquam in sublimi siti aliquos increpant.
X.23 eademque esse omnia istic agentibus, quae eis, qui in montium verticibus, vel in litorum crepidinibus, vel alibi ubicunque volueris, versantur.crepido is a raised edge, a bank or quay; in litorum crepidinibus "on the edges of the shores" is the seaside. Mountains and seashore are the places men went to for a retreat. litorum is the genitive plural of litus "shore", which is also spelled littus.
X.23 palam enim invenies Platonis illa, Urbis muro, ut caulae septo circundatus.
X.26 quod alia insuper caussa ubi exceperit, sensum, motumque, adeoque vitam ac vires et alia (quot ea numero et qualia?) conficit.
X.27 propone tibi ob oculos, fabulas totas scenasque uniformes, quaecunque vel ex notitia tua, vel ex historia antiqua cognita habueris;
X.34 Qui decretis veris imbutus est, hunc dictum brevissimum et e trivio arreptum quodlibet commonere suffecerit de moerore metuve pellendo. quale illud est,
X.34 ista enim omnia verno tempore prodeunt; dein ventus ubi straverit, sylva horum vice nova alia profert.vice with a genitive means "in place of": horum vice "in place of these". sylva is Gataker's spelling of silva "wood, forest".
XI.1 se cernit, fingit, artatque, ut lubet, qualemque vult ipsa, facit: fructum, quem profert, ipsa carpit.
XI.3 Qualis est anima ea, quae parata est jam statim, si oportuerit, e corpore emigrare, et vel extingui, vel dispergi, vel permanere?
XI.6 et caetera quae sunt ejusmodi.
XI.8 quanquam hoc frequentius si fiat, dissociatio istiusmodi et difficilius resarcitur, et restitutio aegre procedere consuevit.
XI.10 hoc si datur, sequetur, naturam eam quae est consummatissima, caeterasque omnes in se complectitur, artificis solertiae neutiquam concedere.
XI.12 sed lumine illo illustratur, quo veritatem, tum rerum omnium caeterarum, tum et in ipsa sitam, cernit.
XI.13 annon amplecteris, quod universi naturae nunc est tempestivum, cum homo sis ad hoc compositus positusque, ut id fieri, quocunque tandem modo, velis, quod in commune conducat?
XI.18 De eis qui adversus te delinquunt cogita: Primo, quam relationem ad illos habeas. quodque alteri alterius caussa nati sumus:
XI.18 hoc si est, deteriora constat praestantiorum causa esse condita, praestantiora sui invicem.
XI.18 itaque injustos, ingratos, avaros, vicinis injurios dici se non sustinent.
XI.18 Octavo, cogita quanto graviora patiamur ex iracundia ac moestitia, quam de istis concipimus, quam ex eis ipsis, quorum caussa succensemus et angimur.
XI.18 utrumque enim societatis jus violat, et ad damnum tendit.
XI.19 Mentis affectiones quatuor potissimum sunt jugiter cavendae, et ubi deprehensae fuerint, confestim inducendae, de singulis earum sic censendo:
XI.27 Pythagorei mane coelum suspicere praecipiebant, quo eorum commoneamur, quae eundem perpetuo cursum servant, eodemque modo peragunt opus suum; utque ordinem eorundem observemus, et puritatem, et nuditatem.
XI.33 Insani est, ficum hyeme quaerere.
XII.1 mundo, qui te protulit, dignum te praestabis, desinesque in patria tua peregrinus esse, eaque quae quotidie eveniunt tanquam inopinata admirari, et ex hac vel illa re suspensus teneri.
XII.5 Qui fit, ut Dii, qui pulcre ac cum singulari erga genus humanum amore disposuerunt universa, hoc unum neglexerint,pulcre is Gataker's spelling of pulchre "beautifully, well"; he writes the adjective both ways too.
XII.6 nam et sinistra manus, cum ad alia opera per desuetudinem inepta sit, fraenum quam dextra validius tenet; quia huic operi assuevit.
XII.8 Formas corticibus nudatas contemplare: actionum item intentiones: quid dolor; quid voluptas; quid mors; quid gloria: quis cuique molestiarum autor: quo modo nemo ab alio quopiam impediatur:
XII.14 quod si te aestus corripuerit, carunculam, animulam, caetera alia abripiat: mentem duntaxat ne abripiat.
XII.22 quandocunque ergo volueris, opinionem tolle, et sicut promontorium praetervecto tranquillitas, sic stabilia tibi futura sunt omnia, et sinus aestu immunis.
XII.23 imo bonum est; siquidem universo tempestivum, eidemque conducens et congruum.
XII.24 tertium, si in sublime subvectus res humanas despiceres, ubi varietatem earum quanta esset perspexisses, simulque uno conspectu comprehenderes, quantum undiquaque aeriorum et aetheriorum sedes suas habeat, quod quotiescunque subvectus esses, eadem semper occurrerent.
XII.25 Opinionem ejice; salvus es.
XII.26 adhaec, quicquid fit, ita semper factum, semperque futurum, et nunc etiam ubique fieri.
XII.36 caeterum in vita etiam tres actus fabulam integram faciunt.caeterum "but, however" is Gataker's spelling of ceterum. "In life even three acts make a whole play": a life is complete whenever it ends, however short. actus is now nominative plural, the same spelling as the accusative in the sentence before.