Temporal clauses: dum, ubi, quando, quoties, quamdiu

Clauses of time: dum "while, until", ubi and quando "when", quoties "whenever", quamdiu "as long as", and postquam, antequam, priusquam.

Examples

• dum tui ipsius reverentiam nullam habes 2.6while you have no respect for yourself
• ubi corpore soluta fuerit 2.12when it has been set free from the body
• imprimis, quando abscessus et quasi struma mundi, quantum in ipso est, evadit 2.16first, when it becomes, as far as it can, an abscess and a sort of tumour on the world
• quoties actionem aut conatum suum ad nullum certum scopum destinat 2.16whenever it directs its action or effort at no definite target

In the text 110

• I.7 adhaec ut placabilis et reconciliatu facilis essem, adversus eos, qui offensionis caussam dederint, aut deliquerint aliquid, simulatque illi in gratiam redire vellent.
• I.17 quod, quotiescunque animus fuit pauperi alicui, aut alias indigo, opem ferre, nunquam responsum est, non suppetere nummos mihi, unde id fieret:animus est with an infinitive means 'one has a mind to, intends': animus fuit … opem ferre 'there was a wish to bring help', 'I had a mind to help'. quotiescunque 'whenever' (Gataker's -cunque for -cumque) takes the indicative, as with a repeated case.
• II.6 ea vero tibi prope confecta est, dum tui ipsius reverentiam nullam habes, sed in aliorum animis felicitatem tuam collocas.dum 'while' takes the indicative here: the two things happen at the same time.
• II.7 nugas siquidem agunt actuosi haud pauci, dum vitam agendo conterunt, sed scopum, ad quem conatus suos cogitationesque omnes dirigant, sibi propositum nullum habent.
• II.12 ejusdem denique facultatis fuerit, considerare, homo Deum quomodo, et qua sui parte contingat; quoque pacto habitura se sit pars ista, ubi corpore soluta fuerit.
• II.16 Contumelia se afficit anima humana: inprimis, quando abscessus et quasi struma mundi, quantum in ipso est, evadit.
• II.16 quinto, quoties actionem aut conatum suum ad nullum certum scopum destinat, sed temere agit, et nescia ipsa, quid velit.
• III.2 ficus quoque ubi plene maturuerint, dehiscunt.
• III.3 Hippocrates, ubi multos sustulerat morbos, morbo tandem et ipse sublatus est.ubi with the pluperfect indicative means "when, after": ubi … sustulerat "after he had taken away". The verb is set inside its object phrase multos … morbos "many diseases".
• III.16 affectibus tanquam fidiculis agitari, atque abripi, feris quoque competit, et effoeminatis, et Phalaridi, et Neroni, et Deos negantibus, et patriam deserentibus, et postquam fores sibi occluserint, quidlibet perpetrantibus.postquam "after, once" normally takes the indicative. Gataker's perfect subjunctive occluserint makes the clause general: "whenever they have shut their doors behind them", that is, in private, where no one sees. (The same form could be read as a future perfect.) sibi "for themselves".
• IV.1 Quae intra nos pars principatum obtinet, ubi secundum naturam habuerit se, adversus ea quae contingunt ita est comparata, ut ad id quod potest et concessum est, facile se transferat.
• IV.1 quemadmodum ignis validior, ubi ea, vel obvia facta, vel injecta, corripuerit, quae lucernam exilem cito extinxissent, accommodat sibi et absumit, et ex eis ipsis incrementa capit.
• IV.3 habeas autem penes te brevia quaedam et principalia documenta, quae statim ubi succurrerint, omnem animi molestiam eluere tibi possint, remittantque te nihil aegre ferentem eorum, ad quae reverteris.
• IV.3 denique quam multi, ubi inimicitiis exercendis, suspicionibus fovendis, odiis, litigiis, vitam exegissent, tandem defuncti et in cineres redacti sint, desine tandem tibi molestiam facessere.
• IV.3 at tu considera, mentem tuam ubi semel agnita vi propria, subduxerit sese, spiritui sive leniter sive aspere moto neutiquam immisceri.
• IV.17 instat fatum. dum vita suppetit, dum datur, bonus esto.fatum "fate" here means death, the fated end, and instat is "is close upon you, presses". dum with the present is "while": "while life is at hand, while it is given"; vita is the subject of datur too.
• IV.19 et qui huic successerit, ipse pariter; donec tandem memoria omnis prorsus per suspicientes eosdemque mox extinctos protelata, et ipsa prorsus extinguatur.donec "until" takes the subjunctive when the end is looked forward to, and here the clause is also inside reported thought: "until at last … it is itself utterly extinguished". Its subject is memoria omnis "the whole memory", described by the participle protelata "drawn out, carried on".
• IV.19 omittis enim intempestive id quod in te natura posuit, dum ab aliorum interim sermonibus pendes.pendere ab is "to hang on, depend on": "while you hang meanwhile on the talk of others". dum "while" with the present.
• IV.21 sicut enim hic corpora, ubi ad spatium aliquod temporis in terra permanserint, mutata et dissipata, cadaveribus aliis locum concedunt:
• IV.21 ita et animae, in aerem translatae, ubi aliquandiu ibi perstiterint, mutantur, funduntur, succenduntur, in seminalem universi rationem receptae:
• IV.29 abscessus mundi, qui abscedit, seque a naturae communis ratione sejungit, dum eis quae contingunt offenditur.
• IV.33 caeteri enim statim atque expiraverint, ignoti ac ne fando quidem auditi fiunt.
• IV.43 simul enim atque comparuerit quicquam, abripitur; et aliud quidem abripitur, illud vero denuo inferetur.simul atque "as soon as", here split by enim. comparuerit is the future perfect of compareo "come into view" (not comparo "compare"): the appearing is complete before the sweeping away begins. English says "as soon as anything has appeared". quicquam "anything" is the subject of both verbs.
• IV.48 quot philosophi, postquam de morte et immortalitate tam multa disseruissent: quot strenui bellatores, cum multos trucidassent:
• IV.48 quot tyranni, postquam vitae necisque potestatem, tanquam extra mortis aleam positi, diro cum fastu exercuerant:
• IV.48 Percurre itidem quoscunque noveris ipse, qui vice frequenti, alii alios ubi sepelierant, et ipsi tandem elati sunt:
• IV.49 nunquid casus ullus prohibeat te, justum esse, magnanimum, temperantem, prudentem, temeritate, errore immunem, modestum, liberum, aut aliud quid eorum, quae ubi affuerint, natura humana sua obtinet universa?
• IV.49 memineris deinceps, quoties inciderit quicquam quod ad tristitiam impellat te, decreto hoc uti:
• IV.50 Omnino jacent alicubi defuncti et illi, Cadicianus, Fabius, Julianus, Lepidus, aut si quis alius hujusmodi, qui postquam multos extulerant, efferebantur et ipsi.
• V.1 et isti enim, ubi rebus hisce addicti fuerint, nec cibum, nec somnum capere magis expetunt, quam ista, ad quae tam enixe feruntur, promovere:
• V.4 Per ea quae naturae sunt consentanea incedo, donec occumbens tandem conquiescam, eo expirando, unde spiritum quotidie haurio,donec "until" takes the subjunctive when the end is looked forward to rather than stated as a fact: conquiescam "until I come to rest". occumbens "falling, sinking down" is a usual word for falling in death: Marcus speaks of his end calmly, as a traveller lies down at the end of a road.
• V.6 Est, qui ubi gratum quid alicui fecerit, beneficium imputare proclivis sit.
• V.6 sed viti sit similis, quae racemum ubi tulerit, fructumque sibi proprium semel dederit, nihil ulterius requirit.
• V.6 sicut equus, ubi cucurrerit, canis venatus fuerit, apes mel confecerit; ita iste, ubi benefecerit, non clamore prosequitur, sed ad aliud ejusmodi opus se transfert; quemadmodum vitis ad racemos alios denuo suo tempore producendos.
• V.8 abscindis autem, quantum in te est, quando moleste fers aliquid, tollisque quodammodo.
• V.9 verum, ubi excussum aliquando te senseris, regredere, pluribusque pro officii humani ratione gestis contentus sis; atque illud, ad quod regrederis, fac diligas.
• V.10 contra potius solari se quemque par fuerit, dissolutionem sui naturalem operiendo, moramque interea haud gravate ferendo, dum duobus hisce acquiescit prorsus;dum with the indicative: "while". acquiescere with the ablative is "to rest in": duobus hisce "these two (things)", which the next sentence names with altero … altero "the one … the other". hisce is his with the emphatic -ce.
• V.12 at vero quae vulgo pro bonis habentur, ubi animo praeconceperit quis, auribus aequis accipiet, facileque admittet, tanquam apte adjectum id, quod a comico quandoque dictum est,
• V.29 interim vero dum nihil me ad educendum me adigit, liber maneo; utpote quem nemo prohibere possit, quo minus faciam quae velim;
• V.33 istius tempus donec obvenerit, quid suffecerit, nisi ut Deos colas celebresque; hominibus benefacias, sustineas eos eisdemque abstineas; meminerisque ea omnia, quae extra corpusculi animulaeque tuae terminos consistunt, nec tua esse, nec in potestate tua sita?
• V.36 ad rostra ubi declamitans fueris, an oblitus es, homo, haec quidnam sint?
• VI.16 ita cum et gloriolam missam feceris, quid tandem supererit pretio dignum?
• VI.16 omnino necesse erit macerari te, ubi horum tibi aliquid defuerit; et de Diis etiam saepenumero conqueri.
• VI.16 at contra mentem propriam si in veneratione ac honore habueris, et tibi gratum id te faciat, et communioni accommodum, et Diis consentientem, dum quaecunque illi attribuunt ac constituunt, laudas.dum with the present is "while, as long as". quaecunque "whatever things" is the object of all three verbs, and illi "they" are the Gods: harmony with them consists in praising what they assign and ordain.
• VI.24 Alexander Macedo, ejusdemque mulio, simul ac mortui fuerant, ad idem plane redacti sunt.simul ac "as soon as" (also written simulac, simul atque) takes the indicative. mortui fuerant is a pluperfect of the deponent morior, made with fuerant where classical Latin has mortui erant: "as soon as they had died". The two subjects share one plural verb: in death king and muleteer go together. redigere ad is "to bring down to, reduce to": ad idem "to the same (condition)".
• VI.31 et somno excusso, ubi intellexeris, somnia mera fuisse, quae te conturbabant, ista vigilans jam denuo intuere, quo modo illa es intuitus, quae in somniis vidisti.
• VI.41 necesse erit, ut ubi istiusmodi vel in malum incideris, vel bono excideris, Deos incuses, oderis homines, qui horum alterutrius tibi vel autores fuerint, vel etiam fore suspicaris.
• VI.41 quin et multa inique agimus, dum ad ista contendimus.dum with the present indicative is "while". contendere ad "strain towards, strive for". ista "those things" are the outside goods; iste often carries a touch of contempt.
• VII.2 quas resuscitare tibi, quoties libuerit, licet.
• VII.16 corpusculum ne quid patiatur, sibi curae habeat, si possit; et quando patitur quicquam, conqueratur.
• VII.24 ubi ei saepius assueverit quis, immori solet; vultusque decor ita inde extinguitur, ut denuo reaccendi omnino nequeat.
• VII.27 cave tamen interim, ne, dum istis lubenter acquiescis, eo in pretio habere assuescas te, ut siquando deesse contigerit, turberis.
• VII.60 quale enim in vultu specimen sui exhibet mens, dum scite eum atque decenter componit; tale quiddam et in toto corpore exigitur.dum with the present indicative is "while". eum "it" is the face (vultus is masculine). scite "intelligently" and decenter "becomingly" are the adverbs of scitus and decens: the mind keeps the face thoughtful and seemly. The et before in toto corpore means "also".
• VII.64 quoties ergo horum aliquid aegre fers, dic tibi, dolori succumbere te.
• VII.73 Ubi bene tu alicui fecisti, et beneficio ille affectus est, quid stultorum instar tertium quippiam ultra haec quaeras, puta, benefici hominis existimationem, aut beneficii accepti remunerationem?
• VIII.7 prospere autem procedit rationalis natura, ubi in cogitando nec falso, nec incerto assentitur, impulsus suos ad opera, quae societatem juvent, sola dirigit,
• VIII.12 Quando somnum gravatim excutis, reminiscere, et conditioni tuae et naturae humanae consentaneum esse, ut actiones ad communitatem conducentes edas, cum dormire etiam brutis animantibus commune sit.somnum excutere "to shake off sleep" is to rouse oneself, and gravatim is "heavily, reluctantly": "when you are slow to get out of bed". Quando "when(ever)" takes the indicative for something that keeps happening. Book V opens on the same theme (cum gravatim exsurgis, 5.1).
• VIII.14 Ubi quenquam conveneris, statim tu tecum, Iste quaenam habet de bonis malisque decreta?
• VIII.21 Inverte corpus tuum, atque inspice, quale sit, ubi senuerit; quale sit, ubi morbidum fuerit; quale sit, spiritum ubi efflaverit.
• VIII.32 atqui dum impedimentum ipsum placide fers, et ad id quod datur aequo animo te transfers, alia statim prioris vice actio emergit, quae ad eam, de qua sermo instituitur, vitae compositionem non minus apte conducat.atqui "and yet" answers the objection. dum with the present indicative is "while": the new action arises in the very act of bearing the hindrance calmly.
• VIII.34 talem plane se facit, quantum in ipso est, qui abscindit sese, dum vel id quod contingit non vult, vel adversus societatis jus aliquid perpetrat.
• VIII.34 Verum benignitatem ejus considera, qua hominem cohonestavit: cum et in ipso posuerit, ne primitus ab universo revelleretur, et facultatem tribuerit, ubi fuerit revulsus, redeundi denuoque coalescendi, et partis ordinem, quem tenuerat, recuperandi.
• VIII.41 hanc enim nec ignis, nec ferrum, nec tyrannus, nec vituperium, nec aliud quidlibet attingit, ubi facta fuerit sphaerae instar, teres tota atque rotunda.
• VIII.45 num hoc tanti est, ut hac de caussa anima mea male se habeat, ac deterior fiat, dum deprimitur, extenditur, confunditur, consternatur.
• VIII.48 Memineris, inexpugnabilem fieri mentem, quando in se contracta, ipsa se contenta manet, dummodo nil faciat quod ipsa nolit, tametsi non ratione, sed obstinatione mera instructa sit.
• VIII.48 neque enim aliud ullum habet homo hoc validius communitum praesidium, ad quod ubi confugerit, in nullius potestatem possit deinceps venire.
• VIII.57 recta enim procedit, et refringitur quodammodo, ubi corpus aliquod solidum occurrerit, quod aerem ultra non admittit.
• IX.1 qui nolens nesciusque, in quantum universi naturae dissentit, et in quantum mundi ordinem pulchre compositum infringit, dum mundi naturae adversatur.dum with the present indicative is "while", and here it shows how he breaks that order: by setting himself against the world's nature. adversor "oppose" is deponent and takes the dative. The next sentence takes up the same verb to explain it.
• IX.2 Gratius equidem foret, ut prius defungeretur quispiam, quam mendacitatem, simulationem, luxum, fastum delibasset.prius … quam is priusquam "before" split in two, as in 6.29. The verb of the quam clause, delibasset, is a pluperfect subjunctive, shortened from delibavisset: "before he had tasted". The subjunctive suits a wish about what should not happen. delibare "to take a little of, taste": better to die before even a taste of these four vices, which are listed with no "and" between them.
• IX.3 quo modo nunc praestolaris, donec uxoris tuae utero foetus prodeat. ita expectanda est hora, qua animula tua involucro isti excidet.donec "until" takes the subjunctive when the event is looked forward to: "until the child comes out". utero "from the womb" is an ablative of separation with prodeat "come forth", with no preposition. foetus is Gataker's spelling of fetus "offspring, unborn child".
• IX.27 Ubi te alii vituperaverint, vel oderint, vel ejusmodi aliquid oblocuti fuerint, adi animulas eorum, penitius introspice cujusmodi sint.
• IX.29 et tamen absque his mutatis, quid aliud supererit, nisi ingemiscentium, dum obsequium simulant, servitus.
• IX.42 Quando alterius cujuspiam impudentia offenderis, statim sic percontare te, Fierine ergo potest, ut impudentes in mundo ne sint? non potest.quando "when, whenever". offenderis is the present passive, "you are offended" (the same letters can also be a future perfect active, "you will have struck"), and the ablative impudentia gives the cause: "by the shamelessness". alterius cujuspiam "of some other person": cujuspiam is the genitive of quispiam "someone".
• IX.42 ubi enim recordatus fueris, fieri non posse, quin existat hoc genus hominum; mox erga singulos mitius te habiturus es.
• IX.42 praecipue vero quando, tanquam infidum aut ingratum aliquem incusas, in temet censuram converte.
• IX.42 quid enim amplius velle debebas, ubi homini benefeceras?
• IX.42 quod est naturae tuae congruum ubi quid feceris, tum facti istiusmodi mercedem quaeris?
• IX.42 quemadmodum enim membra ista ad munus aliquod obeundum condita sunt, quod ubi pro conditionis suae ratione obierint, quicquid suum est adepta sunt;
• IX.42 ad eundem et homo cum ad benefaciendum natus sit, ubi beneficum quippiam, aut quod in commune conducat, egerit, illud fecit ad quod conditus est, et quod suum est obtinuit.
• X.3 sin ita contingat, ut ferre non natus sis, nec sic quidem graveris; ubi enim te absumpserit, et ipsum concidet.
• X.6 ubi ergo meminerim, partem esse me universi istiusmodi, futurum est, ut quicquid evenerit, gratum mihi acceptumque sit.
• X.8 Nomina tibi ubi sumpseris ista, boni, modesti, veracis, prudentis, unanimis, magnanimi, cave nequando transnomineris, et amittas denuo nomina ista; celeriterque (siquid tale contigerit) ad ea revertaris.
• X.10 Aranea muscam ubi ceperit, se effert tanquam magni quid egerit; alius ubi lepusculum; alius, ubi reticulo apuam ceperit; alius, ubi apros; alius ubi ursos; alius ubi Sarmatas,The subject and object of the ubi clause are put before ubi: "a spider, when it has caught a fly". ceperit is future perfect, setting the catch before the pride. se efferre, literally "to carry oneself up", is "to give oneself airs, be puffed up"; the verb comes back in 13 (se efferunt) and, as the participle elatus, in 14.
• X.13 quae faciant, quae fugiant, quae sectentur, quae suffurentur, quae rapiant ad se, non manibus pedibusque, quod dici solet, sed parte sui pretiosissima, qua, ubi libuerit, consequi liceat fidem, modestiam, veritatem, legem, genium denique bonum.
• X.19 rursus, quales, ubi inflantur, efferuntur, irascuntur, tanquam in sublimi siti aliquos increpant.
• X.20 et tum confert, quando illa fert.
• X.26 quod alia insuper caussa ubi exceperit, sensum, motumque, adeoque vitam ac vires et alia (quot ea numero et qualia?) conficit.
• X.28 Hominem de re ulla dolentem, atque aegre ferentem quicquam, similem habe porcello, qui dum mactatur, calcitrat et vociferatur:
• X.30 Ubi peccato alicujus offenderis, translatione facta perpende tecum, annon ipse ejusmodi aliquid pecces.
• X.31 Satyrionem ubi videris Socraticum, Eutychem cogita vel Hymenem.
• X.31 et Euphratem ubi videris, Eutychionem cogita vel Sylvanum.
• X.31 et temet ubi respexeris, Caesarum aliquem.
• X.31 persiste ergo, dum et ista tibi familiaria effeceris, quo modo stomachus robustus cuncta sibi accommodat, ignisque validus, quicquid ingesseris, flammam inde ac fulgorem edit.dum with the future perfect means "until": "hold on until you have made these things too familiar to yourself". efficere with an object and a predicate adjective is "make (something) so": ista … familiaria effeceris "you have made them familiar". et here is "also, too".
• X.33 ante ingemiscere non desinas, quam eo te adegeris, ut quod voluptuariis hominibus est luxu diffluere, hoc tibi fuerit de subjecta quaque oblata tibi materia ea facere, quae humanae constitutioni conveniant.ante … quam is antequam "before" split in two, as prius … quam often is: "you will not stop groaning before …", that is, "until". non desinas is a potential subjunctive, a statement and not a prohibition (that would need ne): "you will not stop". desinere "cease" takes an infinitive, ingemiscere "to groan".
• X.33 istic vero, si ita dicere licuerit, praestantior fit homo ac laude dignior, dum eis quae objiciuntur, recte utitur.
• X.34 ista enim omnia verno tempore prodeunt; dein ventus ubi straverit, sylva horum vice nova alia profert.
• XI.8 porro ramum alius abscindit; homo vero se ipse a proximo suo separat, dum eum odit et aversatur:dum with the present indicative is "while, when": the separation happens in the very act of hating. odit is perfect in form but present in meaning, since odi has no present stem: "he hates". aversatur is from the deponent aversor "turn away from, shun".
• XI.15 talem plane virum simplicem bonumque oportet esse, qualis is qui hircum olet; ut qui astiterit, simulac accesserit, velit, nolit ipse, protinus persentiscat.
• XI.17 Cogita tecum, unde prodierit unumquodque, et ex quibus consistat, et in quid mutet, et ubi mutaverit, quale futurum sit, et quod mutando mali nil patitur.
• XI.18 Sexto, quando quam maxime indignaris, vel aegre fers, memineris momentaneam esse vitam humanam, omnesque nos brevi componendos fore.
• XI.18 Capita novem ista in mente reposita habeas, tanquam dona quaedam a Musis accepta; atque incipias tandem homo esse, dum vivis.
• XI.19 Mentis affectiones quatuor potissimum sunt jugiter cavendae, et ubi deprehensae fuerint, confestim inducendae, de singulis earum sic censendo:
• XI.20 usqueadeo etiam elementa universo obtemperant, dum ibi, ubi per vim disposita sunt, manent, donec dissolutionis signum detur.dum with the indicative here means "in that, by the fact that": their obedience consists in staying put. ibi, ubi "there, where" is "in the place where"; per vim "by force", because it is not the place their own nature would choose.donec "until" takes the subjunctive when the event is awaited: "until the signal for dissolution be given". signum is the military signal, as for breaking camp: like soldiers, the elements leave their post only when ordered, at the body's death.
• XI.20 quin et mens, quoties eventum aliquem aegre fert, stationem tunc suam deserit:
• XI.28 Cogita Socrates qui fuerit pelle succinctus, quando Xanthippe veste ipsius sumpta foras se proripuerat.
• XII.1 ad pietatis normam, dum quicquid destinatur tibi diligis; cum et tibi hoc natura tulerit, et huic te:
• XII.1 ad justitiae, dum libere et sine ambage ulla quae vera sunt proloqueris, et quae legi consentanea ac pro rei cujusque dignitate sunt, facis:
• XII.5 curare nempe, ne homines, boni cumprimis, quique frequentissima cum ipsis quasi commercia habuerint, atque per opera pia sacraque ministeria quam maxime familiares ipsis extiterint, ubi semel defuncti sunt, non existerent amplius, sed omnino extinguerentur?ubi semel "once, as soon as". defuncti sunt is the perfect of the deponent defungor "to finish (one's life)", so "they have died". It keeps the indicative because it states the plain time, not part of what the gods should prevent.
• XII.26 Quando moleste fers quicquam; oblitus es, omnia secundum universi naturam fieri.
• XII.32 haec omnia cum cogitaveris, nihil magnum reputa, hoc solo excepto, ut ea facias ad quae natura tua te ducit, ea sustineas quae natura communis infert.